Siðmennt

Málsvari manngildisstefnu og frjálsar hugsunar.

Siðmennt - félag siðrænna húmanista á Íslandi, var stofnað 1990. Félagið er málsvari manngildisstefnu (húmanisma) og frjálsrar hugsunar, óháð trúarsetningum, og stendur fyrir veraldlegum athöfnum.

Meira um Siðmennt

Það er mikilvægt að eiga val.

Frá árinu 1989 hefur Siðmennt staðið fyrir borgaralegum fermingum.

Mörg ungmenni á fermingaraldri eru ekki reiðubúin til að vinna trúarheit. Sum eru annarrar trúar eða trúa á guð á sinn hátt og önnur eru ekki trúuð. Fyrir þau ungmenni er borgaraleg ferming góður kostur.

Nánari upplýsingar um borgaralega fermingu

Fallegar veraldlegar eða húmanískar nafngjafarathafnir.

Siðmennt býður uppá uppá þjónustu athafnarstjóra við fallegar veraldlegar eða húmanískar nafngjafarathafnir til þess að gefa barni formlega nafn og fagna þeirri merku ákvörðun í lífi þess og fjölskyldunnar.

Meira um veraldlega nafngjöf

Siðmennt leiðir pör saman til giftingar óháð kynhneigð eða lífsskoðun.

Veraldleg/húmanísk gifting fer fram til að fagna því að par (óháð kynhneigð) vill opinbera heit sín til hvors annars á formlegan og hátíðlegan máta fyrir framan fjölskyldu sína og vini.

Nánar um veraldlega giftingu

Til að minnast látins ættingja eða vinar á virðulegan máta.

Veraldleg útför fer fram til að minnast á formlegan og virðulegan máta látins ættingja eða vinar rétt eins og þær trúarlegu, en munurinn er sá að í veraldlegri athöfn fer ekki fram lestur trúarlegra ritninga, bænalestur eða sálmasöngur.

Meira um veraldlega útför

Stjórnvöld eiga að vera hlutlaus og óháð trúarbrögðum.

Stjórnvöld eiga að tryggja frelsi einstaklinga og vernda rétt þeirra til að lifa samkvæmt þeim lífsskoðunum sem þeir sjálfir kjósa. Stjórnvöld eiga að vera hlutlaus, óháð trúarbrögðum og eiga ekki að hygla ákveðnum lífsskoðunum umfram önnur.

Meira um áherslur Siðmenntar í trúfrelsismálum

Taktu þátt í starfsemi Siðmenntar!

Siðmennt fagnar nýjum félögum. Til viðbótar við hinn félagslega ávinning að því að vera félagi í Siðmennt fá félagar afslátt af athafnaþjónustu félagsins.

Stjórn félagsins svarar öllum skriflegum erindum félagsmanna og aðstoðar eftir bestu getu og aðstöðu.

Hafðu samband

ENN heldur áfram umræðan um aðskilnað ríkis og kirkju. Ástæða þess að ég sest niður og rita þetta greinarkorn er að ég vil koma á framfæri ákveðnum atriðum sem ég tel vera grundvallaratriði umræðunnar. Einnig langar mig að ræða þær röksemdir sem notaðar eru með og á móti í umræðunni.

Grundvallaratriðin

Sú röksemd sem ég legg til grundvallar afstöðu minni til aðskilnaðar ríkis og kirkju, og sú sem nægir mér ein og sér, er að núverandi ástand tryggir ekki trúfrelsi þrátt fyrir að í stjórnarskrá Íslands sé getið um slíkt. Núverandi ástand brýtur gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Það að eitt trúfélag hafi lögbundinn rétt fram yfir aðra stenst ekki þá jafnræðisreglu. Sama trúfélag hefur annað aðgengi að fé, vel að merkja skattfé almennings, sem aðrir hafa ekki. Slík forréttindi ber að afnema en ekki að bæta fleiri trúfélögum á jötuna eins og stungið hefur verið upp á til þess að slá á gagnrýnisraddir.Önnur rök sem notuð eru í umræðunni af aðskilnaðarsinnum, til að tryggja jafnrétti allra þegna Íslands, er að hér hafi átt sér stað mikil breyting á þjóðfélagsgerð, að þjóðfélagið sé orðið fjölmenningarlegt með fjölda fólks af öðrum trúarbrögðum og trúlausum. Sú röksemd er rétt og styður því grundvallarröksemdina sem minnst er á hér að ofan. Íslenskt þjóðfélag hefur breyst gífurlega á síðastliðnum 10 árum hvað þetta varðar.

Frelsi einstaklingsins eru einnig rök sem styðja við og eru fyllilega réttmæt rök aðskilnaðarsinna. Það að hér skuli vera ríkiskirkja er andstætt frelsishugsuninni. Að hér geti einstaklingur ekki ráðið hvort hann greiði sóknargjöld hvað þá hvert þau skuli renna er andstætt frelsi einstaklingsins. Mikil breyting í frelsisátt hefur átt sér stað síðastliðin 10 ár á mörgum sviðum þjóðfélagsins, s.s. í viðskiptum og ríkisfyrirtæki hafa verið einkavædd undir formerkjum frelsis en það er eins og trúfrelsi sé ekki eins mikilvægt.

Hvað þá um þau rök að 85% þjóðarinnar eru skráð í þjóðkirkjuna? Það þýðir ekki að 15% þjóðarinnar þurfi að líða eins og annars flokks þjóðfélagsþegnum og sætta sig við að búa ekki við sömu skilyrði. Og þá staðreynd að um 8-10% þjóðarinnar fara reglulega í kirkju vegna trúar sinnar. Hin 90% fara í besta falli í kirkju vegna giftinga, jarðarfara eða á jólum til hátíðabrigða eða jafnvel bara á tónleika í kirkjum eins og undirritaður.

Hvað þá um þá afstöðu 2/3 hluta Íslendinga sem ár eftir ár í tíu ár hafa lýst þeirri afstöðu sinni að vera fylgjandi aðskilnaði. Nú í byrjun október birti Gallup árlega skoðanakönnun sína um afstöðu almennings til aðskilnaðar og staðfestir hún 10. árið í röð yfirgnæfandi stuðning við aðskilnað. Stuðningurinn hefur aukist úr 56% árið 1994 í 67% í ár.

Verða þá engin jól?

Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með rökum andstæðinga trúfrelsis sem nota ýmis sérkennileg rök til að mæla gegn aðskilnaði ríkis og kirkju. Grípa menn til röksemda eins og: Er fólk að mælast til þess að jólin verði lögð af? Hvað um alla frídaga sem ber upp á kirkjulega daga – er fólk tilbúið að fórna þeim? Er fólk að kjósa gegn kirkjunni? Þetta eru ekki málefnaleg rök heldur byggjast á því að hræða almenning með „rökum“ sem þessum.Ef við reynum hins vegar að svara þessum rökum, því sjálfsagt dettur einhverjum í hug að þetta gæti gerst, er því til að svara að að sjálfsögðu hverfa jólin ekki. Undirritaður hefur haldið jól alla tíð án kristilegra formerkja og kemur til með að gera það áfram. Að mínu mati er þetta tími fjölskyldunnar og til þess að rækta slík sambönd.

Hvað varðar kirkjulega frídaga (t.d. jól og daga í kringum páska) þá er því til að svara að þeir koma ekkert því við hvort ríki og kirkja verði aðskilin. Það eru fyrst og fremst samningar milli stéttarfélaga og vinnuveitenda sem skapað hafa þessa frídaga. Að sjálfsögðu byggjast þeir samningar á þeim viðhorfum sem þá ríktu um friðhelgi þessara daga. Helgidagalöggjöfin verður að öllum líkindum endurskoðuð með það fyrir augum að ekki verði bannað að vinna á ákveðnum dögum. Slíkt er eðlilegt þar sem nú á dögum á ekki að vera ákvörðun ríkisins að ákveða hvernig vinnutíma fólks er háttað.

Sú röksemd sem mér finnst einna veikust er að þeir sem væru að taka afstöðu gegn núverandi ástandi væru að taka afstöðu gegn kirkjunni. Það er dapurlegt að grípa þurfi til slíkra raka. Eflaust verður gripið til þeirra á næstu misserum en þau rök eru einkum til þess að koma að sektarkennd og skömm hjá einstaklingum. Það er ekki verið að taka afstöðu gegn einhverju heldur með jafnræði þegnanna.

Hvað breytist?

Rétt þykir mér að rekja, í stórum dráttum þó, hvaða breytingar verða við aðskilnað ríkis og kirkju þó að ekki sé um tæmandi lista að ræða.Það sem ég tel helstu breytinguna er kannski ekki áþreifanlegt en það er að hér muni ríkja trúfrelsi. Allir trúarhópar sem og trúlausir munu hafa sömu stöðu. Enginn þeirra mun hafa sérréttindi og geta sótt sér fé í ríkissjóð eins og nú er. Að sama skapi verður að breyta sóknargjaldakerfinu og heimila trúlausum að ákveða sjálfir hvert þeirra sóknargjöld renna. Viðurkenna þarf þá kröfu samtaka trúlausra að Siðmennt verði skráð sem lífsskoðunarfélag með sömu stöðu og trúfélög. Tveir áratugir eru síðan slíkt var heimilt í Noregi og er félag trúlausra þar næststærsta lífsskoðunarfélagið sem skráð er á eftir þjóðkirkjunni. Einnig á að heimila þeim sem ekki vilja vera skráðir í trúfélag eða lífsskoðunarfélög að velja það að greiða engin gjöld.

Sjálfvirkri skráningu nýfæddra barna í trúfélög verður hætt. Slík skráning fer ekki fram nema við skírn og formlega beiðni um inngöngu í eitthvert lísskoðunarfélag. Þeir sem ekki gera slíkt verða skráðir utan félaga.

Trúaruppeldi í grunnskólum, hverju nafni sem það nefnist, verður ekki heimilt og foreldrar gerðir ábyrgir fyrir slíkri fræðslu eftir vilja hvers og eins í stað skólans. Breyting verður því í skólum en kristnifræðslu verður breytt í trúarbragðafræði og ekki verður heimilt að vera með trúboð í grunn- og leikskólum eins og því miður gerist enn í dag. Meginatriðið er að hver og ein fjölskylda beri ábyrgð á trúaruppeldi barna sinna.

Horfið verður frá því lögbroti að nota allt að 2 kennsludaga í skólum á hausti í fermingarfræðslu kirkjunnar. Því miður hefur þessi árátta aukist á undanförnum árum og er ótrúlegt að skólayfirvöld skuli heimila slíkt.

Breyting verður á messuhaldi í ríkisfjölmiðlum. Ríkisútvarpið mun ekki flytja messur eins og gert er nú í dag. Einnig verður sjáanleg breyting á setningu Alþingis þar sem messuhaldi verður sleppt.

Evangelíska kirkjan þarf að standa á eigin fótum. Í því felast mikil tækifæri fyrir kirkjuna. Ég hef fulla trú á því að kirkjan muni eflast þó svo að skráðum félögum muni sjálfsagt fækka þegar frá líður.

Langur ferill

Þegar að aðskilnaði ríkis og kirkju kemur er mjög mikilvægt að slíkt ferli fái að taka þann tíma sem þörf er á. Skilgreina þarf ferlið vel og ekki er ólíklegt að það taki 4-8 ár. Ég tel að ríkiskirkjan þurfi ákveðinn aðlögunartíma til þess að aðlaga starf sitt breyttum aðstæðum.Fara verður sérstaklega yfir þann þátt er snýr að samningi ríkisins við kirkjuna frá 1997. Sá samningur fól í sér að ríkið yfirtók allar eigur kirkjunnar en skuldbatt sig til þess að halda kirkjunni uppi um aldur og ævi. Þessi samningur er að mínu mati afar einkennilegur. Það getur ekki staðist ströngustu löggjöf að slík skuldbinding geti átt sér stað óháð því hvert virði eignanna var. Það merkilega er að slíkt var aldrei reiknað út. Hvernig er þá hægt að skuldbinda fjárútlát skattborgaranna á þennan hátt?

Hvað nú?

Ég á von á því að flutt verði a.m.k. tvö frumvörp þegar í haust sem koma inn á þessi mál. Í fyrsta lagi á ég von á því að flutt verði frumvarp um að vinna að aðskilnaði ríkis og kirkju. Hitt frumvarpið mun taka á því óréttlæti sem ég hef reifað í grein minni þ.e. um sóknargjöld.Það er von mín að þau verði tekin á málefnaskrá og afgreidd. Ég tel það Alþingi til vansa ef þessi mál verða enn og aftur þögguð niður með því að setja þau ofan í skúffur til þess að þurfa ekki að afgreiða þau. Ég vil taka undir orð fyrrverandi formanns allsherjarnefndar Alþingis, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, frá því á seinasta þingi. Þorgerður benti á að allsherjarnefnd ætti að taka til umfjöllunar aðskilnað ríkis og kirkju til þess að geta skilgreint áhrif aðskilnaðar þegar til þess kæmi.

Ég vona einnig að þungaviktarmenn ríkisstjórnarflokkanna eins og Björn Bjarnason og Jónína Bjartmarz láti af andstöðu sinni við þetta mannréttindamál. Það væri ágæt viðbót við frelsisbylgju íslensks þjóðfélags undanfarinna tíu ára að trúfelsi yrði staðfest með aðskilnaði ríkis og kirkju.

Eftir Bjarna Jónsson

Höfundur er félagi í Siðmennt og er áhugamaður um mannréttindi.

Laugardaginn 25. október verður haldinn kynningarfundur um borgaralegar fermingar árið 2004. Öllum þeim sem hafa nú þegar skráð sig, eða haft samband og sýnt áhuga, verður sent fundarboð.

Lesa áfram ...

Stjórn Siðmenntar – félags um borgaralegar athafnir afhenti í dag þingmönnum „Stefnu Siðmenntar í trúfrelsismálum“.

Lesa áfram ...

Samkvæmt nýjasta þjóðarpúlsi Gallups vill mikill meirihluti landsmanna aðskilja ríki og kirkju. Gallup hefur rannsakað viðhorf almennings til aðskilnaðar ríkis og kirkju frá 1993 og hefur meirihluti landsmanna alltaf verið hlynntur aðskilnaði. Fylgið við aðskilnað hefur þó aukist jafnt og þétt á þessum tíma og nú vilja 67% landsmanna að ríki og kirkja verði aðskilin.

Lesa áfram ...

Nú þegar hafa nokkrir skráð sig til þátttöku í Borgaralegri fermingu árið 2004 (4. apríl). Athöfnin fer að venju fram í Háskólabíói. Nánari upplýsingar um borgaralegar fermingar eru að finna á www.sidmennt.is/ferming.

HumanistMargir hafa gagnrýnt Siðmennt fyrir að reyna að stela fermingunni frá kirkjunni. Byggist þessi ranghugmynd á því að margir halda að ferming sér sérstaklega kristið fyrirbæri, sem er rangt. Einnig eru þeir sem kjósa að fermast borgaralega stundum sakaðir um að vera hræsnarar. Sem einnig er alrangt. Þeir sem kjósa borgaralega fermingu* gera það þvert á móti oftast af mjög virðingarverðum ástæðum.

Lesa áfram ...

Þar sem ég er Íslendingur af erlendum uppruna, og ekki kristintrúar, hef ég tekið eftir því að nær allar dánartilkynningar og minningargreinar í blöðunum erum merktar með krossi, jafnvel oft hjá fólki sem hefur ekki verið trúað eða var ekki kristintrúar.

Lesa áfram ...

Eyrún Ósk Jónsdóttir, leiklistarnemi, flutti stórgóða ræðu á borgarlegu fermingarathöfninni sem haldin var í Háskólabíói þann 13. apríl síðastliðinn:

Lesa áfram ...

Í MIÐOPNUVIÐTALI Morgunblaðsins síðastliðinn föstudag fjallaði biskup Íslands nokkuð um aðskilnað ríkis og kirkju. Af einhverjum ástæðum reyndi hann að gera lítið úr kröfum þeirra sem vilja trúfrelsi hér á landi. Í stað þess að tala um hið gríðarlega óréttlæti sem samband ríkis og trúarbragða hefur í för með sér, lagði hann áherslu á að tala um þjóðsönginn, íslenska fánann og hvort það ætti að vera frí á jólum og á páskum eða ekki. Sem formanni Siðmenntar, félags um borgaralegar athafnir, og áhugamanni um trúfrelsi fannst mér þessi áhersla biskups vægast sagt undarleg og í litlu samræmi við kröfur þeirra sem berjast fyrir trúfrelsi.Í stefnu Siðmenntar í trúfrelsismálum (sjá www.sidmennt.is) er fjallað um það sem þarf að gerast til að aðskilnaður ríkis og kirkju eigi sér stað. Þar er ekki einu orði minnst á þjóðfánann, þjóðsönginn eða jólin. Enda verða þessi atriði vart talin önnur en í besta falli aukaatriði.

Ástæðunum fyrir því að við viljum aðskilnað ríkis og kirkju má skipta lauslega í þrennt:

1. Á Íslandi á sér stað lögbundin mismunun milli ólíkra lífsskoðanahópa. Samkvæmt 62. gr. Stjórnarskrár lýðveldisins Íslands frá 1944 nr. 33 17. júní, stendur:

Hin evangelíska lúterska kirkja skal vera þjóðkirkja á Íslandi, og skal ríkisvaldið að því leyti styðja hana og vernda. Breyta má þessu með lögum.

Siðmennt telur þessa málsgrein vera í mótsögn við 1. málsgrein 65. greinar sömu stjórnarskrár þar sem segir að:

Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti.

Það er skoðun þeirra sem berjast fyrir trúfrelsi að önnur greinin verði augljóslega að víkja.

2. Þjóðkirkjan nýtur hundraða milljóna króna styrks árlega umfram önnur trúfélög. Við í Siðmennt teljum að ríkisvaldið eigi að sýna fyllsta hlutleysi þegar kemur að trú og lífsskoðunum manna. Ríkið á að vernda rétt okkar til að aðhyllast þær lífsskoðanir sem við kjósum. Ríkið á alls ekki að styrkja eina lífsskoðun umfram aðra. Við teljum því að ríkisvaldið eigi annað hvort að hætta öllum stuðningi við trúfélög eða, það sem er líklegra að fleiri sætti sig við, styrki alla hlutfallslega jafnt. Í þessu felst réttlæti.

3. Auk fjárhagslegs og lagalegs réttlætis felur aðskilnaður ríkis og kirkju einnig í sér félagslegt réttlæti. Í landi þar sem trúfrelsi ríkir og virðing er borin fyrir ólíkum hópum á ekki að nota stofnanir ríkisvaldsins til að gera einni ákveðinni lífsskoðun hærra undir höfði en öðrum. Ágæt dæmi um þetta er sá einhliða trúaráróður sem á sér stundum stað í opinberum skólum og fjölmiðlum landsmanna. Yfirvöld eiga að sýna ólíkum trúar- og lífsskoðanahópum sama hlutleysi og þeir sýna til dæmis ólíkum stjórnmálahópum. Ekki þætti við hæfi ef kenndur væri sérstakur áfangi í öllum skólum um stefnu Sjálfstæðisflokksins og í hverri viku væri sérstakur ræðutími sjálfstæðismanna í Ríkisútvarpi og -sjónvarpi. Skiptir þá engu máli þótt meirihluti landsmanna kysi þann annars ágæta flokk. Það sem skiptir máli er að yfirvöld eiga ávallt að vera hlutlaus.

Aðskilnaður ríkis og kirkju er spurning um réttlæti

Að lokum vil ég fá að beina orðum mínum til Karls Sigurbjörnssonar biskups, og annarra þeirra ágætu manna sem vilja ekki aðskilnað ríkis og kirkju eða segjast ekki skilja hvað átt er við með umræðunni. Umræðan um aðskilnað ríkis og kirkju hefur nú verið virk í mörg ár og fyrir flestum er þetta mjög mikið frelsis- og jafnréttismál. Aldrei man ég eftir að einhver hafi lagt áherslu á að afmá krossinn úr fánanum, banna þjóðsönginn eða leggja niður jólin. Enginn nema biskup. Þetta þrennt er einfaldlega ekki það sem skiptir máli og óháð kröfum okkar sem viljum trúfrelsi. Það sem skiptir máli er að við séum öll jöfn fyrir lögum, að við séum öll jafnréttháir borgarar og að ríkisvald alls almennings fjármagni ekki eina lífsskoðun umfram aðra, með skattpeningum okkar allra. Um þetta snýst réttlæti og þess vegna viljum við aðskilnað ríkis og kirkju. Sjá nánar www.sidmennt.is/trufrelsi.

Eftir Hope Knútsson

Höfundur er formaður Siðmenntar.

Fátt skiptir meira máli en hugsana- og tjáningarfrelsi manna. Réttur manna til að lifa eftir þeirri lífsskoðun sem þeir sjálfir kjósa, en ekki eftir lífsskoðunum annarra er það sem, að mati undirritaðs, skilur einna helst á milli frelsis og þrældóms, lýðræðis og einræðis.

Lesa áfram ...


Login