Siðmennt

Málsvari manngildisstefnu og frjálsar hugsunar.

Siðmennt - félag siðrænna húmanista á Íslandi, var stofnað 1990. Félagið er málsvari manngildisstefnu (húmanisma) og frjálsrar hugsunar, óháð trúarsetningum, og stendur fyrir veraldlegum athöfnum.

Meira um Siðmennt

Það er mikilvægt að eiga val.

Frá árinu 1989 hefur Siðmennt staðið fyrir borgaralegum fermingum.

Mörg ungmenni á fermingaraldri eru ekki reiðubúin til að vinna trúarheit. Sum eru annarrar trúar eða trúa á guð á sinn hátt og önnur eru ekki trúuð. Fyrir þau ungmenni er borgaraleg ferming góður kostur.

Nánari upplýsingar um borgaralega fermingu

Fallegar veraldlegar eða húmanískar nafngjafarathafnir.

Siðmennt býður uppá uppá þjónustu athafnarstjóra við fallegar veraldlegar eða húmanískar nafngjafarathafnir til þess að gefa barni formlega nafn og fagna þeirri merku ákvörðun í lífi þess og fjölskyldunnar.

Meira um veraldlega nafngjöf

Siðmennt leiðir pör saman til giftingar óháð kynhneigð eða lífsskoðun.

Veraldleg/húmanísk gifting fer fram til að fagna því að par (óháð kynhneigð) vill opinbera heit sín til hvors annars á formlegan og hátíðlegan máta fyrir framan fjölskyldu sína og vini.

Nánar um veraldlega giftingu

Til að minnast látins ættingja eða vinar á virðulegan máta.

Veraldleg útför fer fram til að minnast á formlegan og virðulegan máta látins ættingja eða vinar rétt eins og þær trúarlegu, en munurinn er sá að í veraldlegri athöfn fer ekki fram lestur trúarlegra ritninga, bænalestur eða sálmasöngur.

Meira um veraldlega útför

Stjórnvöld eiga að vera hlutlaus og óháð trúarbrögðum.

Stjórnvöld eiga að tryggja frelsi einstaklinga og vernda rétt þeirra til að lifa samkvæmt þeim lífsskoðunum sem þeir sjálfir kjósa. Stjórnvöld eiga að vera hlutlaus, óháð trúarbrögðum og eiga ekki að hygla ákveðnum lífsskoðunum umfram önnur.

Meira um áherslur Siðmenntar í trúfrelsismálum

Taktu þátt í starfsemi Siðmenntar!

Siðmennt fagnar nýjum félögum. Til viðbótar við hinn félagslega ávinning að því að vera félagi í Siðmennt fá félagar afslátt af athafnaþjónustu félagsins.

Stjórn félagsins svarar öllum skriflegum erindum félagsmanna og aðstoðar eftir bestu getu og aðstöðu.

Hafðu samband

Er brotið á mannréttindum í íslensku skólakerfi? Er lífsskoðun mín, sem húmanista, minna virði en kristin lífsskoðun? Ofuráhersla á kristnar lífsskoðanir í kennslu í opinberum skólum er brot á réttindum foreldra með aðra lífsskoðun en kristna. Alþingi samþykkti á síðasta þingi breytingar á lögum um leik- og grunnskóla þar sem markmiðssetningu  laganna var breytt úr kristilegu siðferði í kristilega arfleið (hvað svo sem það þýðir). Þingmönnum mistókst að hafa mannréttindi allra að leiðarljósi og þrátt fyrir fögur orð um að skólinn sé fyrir alla og að stjórnarskrá tryggi trúfrelsi þá er ljóst að svo er ekki. Þrátt fyrir að eðlilegt sé að börn fái fræðslu um kristni þá ber námsefnið þess greinileg merki að ofuráhersla er á kristni á kostnað annarra lífsskoðana og hlutlaust, gagnrýnið og fræðilegt sjónarhorn skortir í námsefnið. Að auki hefur það viðgengist sums staðar í skólakerfinu að kenna börnum sálma og að fara með bænir sem er hrein trúariðkun. Farnar eru kirkjuferðir og eitthvað er um að skólasetning og/eða slit séu í kirkju og jafnvel að prestur sé hluti af athöfnum. Sett eru upp trúarleg leikrit og börnum gefin trúarrit.

Lesa áfram ...

Fimmtudaginn 9. október kl. 16:00 heldur Siðmennt  opinn fund um dóm Mannréttindadómstólsins í Strassborg frá  29. júní 2007.  Hann verður haldinn í fyrirlestrarsal Þjóðminjasafnsins og mun Lorentz Stavrum hæstaréttarlögmaður rekja sögu hans. Málið tapaðist fyrir öllum dómstigum Noregs þ.m.t. hæstarétti, en fékk meðbyr hjá Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna og eftir 12 ára baráttu fyrir dómstólum fékkst  jákvæð niðurstaða hjá Mannréttindadómstól Evrópu í Strassborg.  Stavrum mun m.a  lýsa hvaða áhrif dómurinn hafði á lög og námsskrá í kristnum fræðum í Noregi.  Erindið er flutt á ensku og eftir það mun hann svara fyrirspurnum. 

Lesa áfram ...

“Vinur aftansólar sértu. Sonur morgunroðans vertu.”

Þannig orti siðræni húmanistinn, vestur-íslenska skáldið Stephan G. Stephanson, fyrir rúmri öld. Og þannig kjósa afkomendur Sigurbjarnar Einarssonar biskups að byrja minningargrein sína um hann í Morgunblaðinu 6. september og bæta við: “Þennan texta raulaði afi (þ.e. Sigurbjörn biskup) svo oft fyrir lítil börn”.

Þorsteinn Pálsson skrifaði í leiðara Fréttablaðsins sama dag: “Í honum (Sigurbirni Einarssyni) var einhver merkileg blanda þeirrar hógværðrar og lágra bursta sem einkenna skaftfellska sveitamenningu og mustera heimsmenningarinnar”. Lokaorð Þorsteins eru: “Kirkjan á hins vegar ekki sögu hans ein og sér. Á sinn hátt var Sigurbjörn Einarsson svo ríkur þáttur í sjálfsmynd Íslendinga að í sögunni verður hann maður fólksins í landinu”.

Lesa áfram ...

Í gærkvöldi föstudaginn 27. júní 2008, héldu Samtökin ’78 uppá 30 ára afmæli sitt með miklum myndarbrag í húskynnum Listasafns Reykjavíkur í Hafnarstræti.  Samtökin ’78 veittu nú í annað sinn mannréttindaverðlaun sín og hlaut Siðmennt þau ásamt Bjarna Karlssyni presti og Böðvari Björnssyni sem var einn af fyrstu meðlimum samtakanna.  Kynningarorð Samtakanna’78 um Siðmennt voru ákaflega falleg og Hope Knútsson veitti verðlaununum viðtöku fyrir hönd Siðmenntar. Í þakkarræðu sinni sagði Hope m.a. að húmanistar um allan heim hefðu alltaf stutt réttindabaráttu samkynhneigðra og að að mörgu leyti væru Samtökin’78 fyrirmynd fyrir okkur.  Hope lýsti því yfir að við í Siðmennt værum djúpt snortin yfir þessari viðurkenningu.  Ræðu hennar var ákaflega vel tekið.  Siðmennt óskar Samtökunum ’78 til hamingju með þrítugsafmælið!

Lesa áfram ...

Heimsendaangi kristinnar trúar hefur verið mér hugleikinn undanfarin misseri, eða allt frá því ég las bókina Jesus: Apocalyptic Prophet for a New Millenium eftir hinn kunna bandaríska biblíusérfræðing Bart D. Ehrman (1999). Túlkun Ehrmans á boðskap Jesú, eins og hann birtist í guðspjöllunum, felur í sér að Jesús hafi verið heimsendaspámaður og að skoða beri siðaboðskap hans í því ljósi. Hér er ekki um einkaskoðun Ehrmans að ræða því undanfarin hundrað ár hefur þetta verið sú mynd af Jesú sem stór hluti fræðimanna hefur aðhyllst, „að minnsta kosti í Þýskalandi og Bandaríkjunum“. Þó heimsendaboðskapurinn virðist nú um stundir ekki njóta almennrar hylli meðal kristinna Vestur-Evrópubúa, tekur þessi boðskapur á sig fordómafulla mynd og lifir góðu lífi í Bandaríkjunum þar sem hann vex nú og dafnar sem aldrei fyrir. Hér á eftir hyggst ég gera grein fyrir pólitískum áhrifum kristinnar heimsendatrúar á vestræna menningu og hvort mögulegt sé að kveða niður þennan skæða óvin lýðræðis og skoðanafrelsis.

Lesa áfram ...

Oft hefur borið á þeim misskilningi að trúabrögðin séu forsenda góðs siðferðis og að gott siðferði sé aðeins til vegna tilvist guðs. Svo er alls ekki. Siðferðilegar spurningar, hvað telja má gott og hvað slæmt, hvað rétt og hvað rangt og hvernig lifa skuli réttlátu og dyggðugu líferni leitar á alla menn burtséð frá lífsskoðunum. Sumir leita svara við siðferðisspurningum í trúarbrögðunum sbr. Boðorðunum 10 þar sem talið er að guð hafi lagt til að menn skuli ekki myrða, stela, ljúga osfrv.  Húmanistar og aðrir sem ekki aðhyllast trúarbrögð er ekki síður umhugað um gott siðferði og mikilvægi þess.  Einn er sá mælikvarða á rétt og rangt sem er til staðar í öllum mönnum þó misjafnlega þroskaður sé. Sá mælikvarði er samviskan. Samviskan kennir okkur að ánægja og hamingja er betri en óánægja og óhamingja, að réttlæti og góðvild er betri en óréttlæti og mannvonska og að samvinna skilar oft mun betri árangri en ósamvinna.

Lesa áfram ...

Stærsti frumkvöðull mótmælendakristni, Marteinn Lúter (1483-1546) var í senn táknrænn afkomandi húmanismans og skýlaus andstæðingur hans eftir að hafði fært kenningar sínar í fastmótað form um 1524. Það var efinn og lærdómurinn sem fékk Lúter til að snúast gegn kaþólsku kirkjunni 1517 en það var óttinn við róttækni og samfélagslegt umrót sem gerðu lúterskuna að umburðalausri furstakirkju sem var mótfallin trúfrelsi og afneitaði frjálsum vilja mannsins.

Lesa áfram ...

Í dag 29. maí 2008 hefst athafnaþjónusta Siðmenntar við veraldlegar eða húmanískar athafnir, þ.e. nafngjafir, giftingar og útfarir.  Frá því fyrir ári síðan hefur þessi áfangi í sögu félagsins og húmanista / trúlausra á Íslandi verið í undirbúningi, en hann hófst með því að systurfélag Siðmenntar í Noregi, Human Etisk Forbund sendi okkur reyndan kennara að nafni Baard Thalberg, sem hélt fyrir okkur vandað námskeið í athafnarstjórnun, með megin áherslu á útfarir.

Af þeim tíu sem sóttu það námskeið eru sex sem hafa gefið kost á sér til þess að starfa sem athafnarstjórar á vegum félagsins.  Þetta eru Jóhann Björnsson kennari og heimspekingur, Sigrún Valbergsdóttir leikstjóri og leiðsögumaður, Bjarni Jónsson framkvæmdastjóri, Steinar Harðarson tæknifræðingur, Sveinn Kristinsson kennari og bæjarfulltrúi og Svanur Sigurbjörnsson læknir.  

Lesa áfram ...

Sá gleðilegi viðburður átti sér stað í dag 28. maí 2008, að Bjarni Jónsson athafnarstjóri hjá Siðmennt og varaformaður félagsins, stýrði fyrstu húmanísku nafngjafarathöfninni á vegum þess.  Athöfnin fór fram í heimahúsi og var það lítill drengur sem fékk formlega nafngjöf eftir stutta hugvekju um góð gildi í uppeldi og stuðning aðstandenda við það.   Foreldrar barnsins voru ánægð að athöfninni lokinni og fögnuðu með fjölskyldu og vinum.

Með þessari athöfn hefur Siðmennt nú staðið að öllum fjórum klassískum félagslegum athöfnum fjölskyldna; fermingu, giftingu, útför og nú nafngjöf, allt á veraldlegan máta með manngildið að leiðarljósi.  Það fer því vel á því að á morgun fimmtudaginn 29. maí mun Siðmennt formlega hefja athafnaþjónustu sína við nafngjafir, giftingar og útfarir.

Uppruni húmanismans var sannleiksleit nokkurra einstaklinga á 15. öld í Evrópu, mest upphaflega í nágrenni höfuðstöðva páfadæmisins í Róm, á Ítalíu. Í borgum þar blómstruðu verslun og viðskipti, tengsl við fjarlæg lönd, umfram allt háskólar.

Miðaldakirkjan taldi sig hafa fundið algildan sannleika um manninn og heiminn. Öll ný leit að sannindum var talin fráleit og jafnvel hættuleg. Það sem skipti miðaldamenn máli voru kenningar kirkjunnar um hvað sem var. Jörðin var flöt og sólin snérist um hana. Karlinn vantaði rif vegna sköpunar konunnar og þannig má lengi telja. Sannleikur var tvímælalaus, afstæðni var trúvilla. Að efa var synd.

Í fornöld, fyrir daga miðaldakirkjunnar, var sannleiksleit og efahyggja almennt virt. Þá voru gerðar ýmsar fræðirannsóknir og margar nýjar hugmyndir komu fram um lífið og tilveruna og blómstruðu hlið við hlið og kepptu um hylli manna. Í Rómaveldi náði ein kenningarhefð, ákveðin gerð kristni, yfirhöndinni fyrir tilstuðlan keisara, og ýtti öðrum kenningum til hliðar. Kristnun Evrópu fól í sér afnám trúfrelsis hvar sem var.

Múslímskir Arabar þýddur úr grísku forn fræðirit, sem kristin kirkja hafði bannað eða ekki sinnt, og frá arabískmælandi hlutum Spánar fóru þessi fræði að berast til evrópskra lærdómssetra þegar á 13. öld.

Frá hámiðöldum, um árið 800, en þó einkum eftir árið 1000, höfðu miklar efnahagsframfarir orðið í Evrópu, akurlendi og mannfjöldi margfaldaðist með ruðningi skóga og þurrkun mýra og í kjölfarið risu og elfdust borgir. Þessi Evrópa var ekki lengur fátækur útkjálki Evrasíu heldur næstríkasti hluti hennar eftir Kína. Hún var andstætt Kína stjórnmálalega margklofin og var því vel í stakk búin til að veita menningarlegri sundurleitni viðtöku. Í kjölfar þessa fóru stöðugt fleiri Evrópumenn að leita að nýjum sannleika.

Efinn er upphaf að nýjum rannsóknum og hugmyndum manna sem ekki fylgdu endilega leiðsögn kirkjunnar. Áherslan á manngildið var forsenda þess að efagjarn maðurinn fór að leita nýs sannleika. Þaðan kemur orðið húmanismi, manngildisstefnan.

Rétt er umræðunnar vegna að skilja milli tveggja greina húmanismans. Annars vegar er um að ræða fræðilega leit að nýjum sannindum, fræði- og vísindastörf. Hins vegar nýjar hugmyndir sem komu í kjölfar þessarar leitar. Húmanisminn sem fræði hefur lifað samfleytt frá 15. öld í Evrópu og er grundvöllur fræðimennsku nútímans. Árekstrar milli vísinda og trúarbragða hafa að vísu verið stöðugir og samfelldir og eru t.d. mjög áberandi víða um lönd í dag. Eigi að síður hafa kirkjur ekki hindrað framfarir vísinda að neinu ráði þrátt fyrir góðan vilja til þess á köflum.

Öðru máli gildir um húmanisma sem lífsspeki, frelsi mannshugans og áhersluna á manngildið og réttinn til efa og sannleiksleitar sem oftast er óháð trúarbrögðum. Þessum húmanisma hafa margar, e.t.v. flestar, kirkjur afneitað, t.d. eru kaþólskar kirkjur honum opinberlega andsnúnar þótt einstaka þjónar þeirra hafi ekki endilega verið það. Dæmið er flóknara þegar um er að ræða kirkjur mótmælenda.

Allt frá upphafi hafa verið til menn sem hafa skilgreint sig kristna húmanista, sá frægasti þeirra er sennilega Erasmus af Rotterdam (1466-1536). Hann taldi að hver maður hefði rétt til að efast og leita nýs sannleika en um leið væri það honum til styrktar að teysta á kaþólskar trúarsetningar. Þrátt fyrir þetta voru fordæmdi þing Rómarkirkjunnar kenningar Erasmusar 1563 og lét brenna rit hans. Kaþólsku kirkjunni á Spáni er sérstaklega í nöp við hugmyndir Erasmusar og fékk fasíska einræðisherrann Frankó (sem þar ríkti 1939-1976) til að banna öll rit hans á nýjan leik.

Framhald verður á þessari grein í annarri grein sem ber heitið „Þróun húmanismans frá Lúter til nútímans”.

Gísli Gunnarsson

prófessor í sagnfræði

(24 Stundir 2008)


Login