Kæru félagsmenn og aðrir gestir – gaman að sjá ykkur öll hér!

Við erum komin saman í dag til að fagna mjög mikilvægum tímamótum í 23ja ára sögu Siðmenntar. Það er gleðilegt að fá opinbera viðurkenningu á því að veraldleg lífsskoðun siðrænna húmanista hafi nú fengið sömu lagalega stöðu og trúarlegar lífsskoðanir á Íslandi. Þetta þýðir meðal annars að giftingar framkvæmdar af athafnastjórum Siðmenntar öðlast lagalegt gildi. Fólk sem giftir sig hjá Siðmennt þarf þannig ekki lengur  einnig að fara til sýslumanns til að staðfesta hjónabandið.

Hér á landi þurfa allir að greiða sóknargjöld, en gjöld þeirra sem hafa verið skráðir utan trúfélaga fóru lengi vel til Háskóla Íslands en undanfarin ár beint í ríkissjóð. Nú geta þeir sem standa utan trúfélaga en styðja stefnu Siðmenntar skráð sig í félagið hjá Þjóðskrá og styrkt þannig starfsemi félagsins. Þetta er mikilvægt skref í átt að fullu trúfrelsi á Íslandi.

Þetta nýja fyrirkomulag, sem ég vissulega fagna, vekur engu að síður blendnar tilfinningar hjá mér vegna þess að nú mun Siðmennt fá pening úr kerfi sem félagið hefur alla tíð mótmælt! Siðmennt mun áfram, eftir þessar breytingar, berjast  fyrir því að sóknargjaldakerfið verði afnumið eða því í það minnsta breytt. Siðmennt telur að ríkisvaldið eigi alls ekki

• að skipta sér af lífsskoðunum fólks
• að skrá fólk í trú-eða lífsskoðunarfélag né
• halda skrá yfir hvaða lífsskoðun fólk aðhyllast.

En á meðan slíkt ófullkomið og óréttlát kerfið er í gangi, viljum við sitja við sama borð og ekki verið mismunað vegna þess að við trúum ekki á yfirnáttúruleg fyrirbæri. Við munum berjast áfram gegn því að fólk sem stendur utan trú-og lífsskoðunarfélaga þurfa að greiða sóknargjöld. Við viljum vinna að því að íslenskt samfélagið á 21. öld verði veraldlegt, réttlátt og veiti engri lífsskoðun sérstök réttindi eða vernd umfram aðrar lífsskoðanir.

Siðmennt berst fyrir umburðarlyndi, jafnrétti og trúfrelsi. Þeir sem skrá sig í félagið hjá Þjóðskrá eru um leið að styðja baráttuna fyrir fullu trúfrelsi og þar með afnámi sóknargjaldakerfisins í núverandi mynd. Að sama skapi er verið að styðja félag sem hefur í aldarfjórðung barist fyrir jafnrétti, umburðarlyndi og fjölbreytni.

Takk fyrir.

Hope Knútsson – formaður Siðmenntar

Ágætu gestir!

Ég þarf að viðurkenna það fyrir ykkur að undanfarnir dagar hafa verið svolítið skrýtnir. Þeir hafa verið uppfullir af mikill gleði okkar Siðmenntar fólks svo og þeirra sem styðja mannréttindi. Brosið hefur ekki farið af andlitin nú í eina viku!

En ég hef líka fyllst smá tómleika. Ástæðan er kannski sú að nú lýkur ferli sem staðið hefur í 13 ár. Þrotlaus vinna fólks sem hafði þá ósk heitasta að vilja viðurkenningu á lífsskoðunum sínum. Undirbúningur málsins, greinaskrif, samtöl við þingmenn og mikil þolinmæði – þetta hefur allt tekið á.

Á þessu tímabili hefur allur tilfinningaskalinn verið nýttur frá ánægju, stolti yfir í depurð og uppgjöf. Þetta ferli tók stundum á og kostaði mikla orku okkar sem staðið hafa í framlínunni. Í henni hefur verið fólk sem ég er ákaflega stoltur að vinna með að þessu markmiði. Slík vinna er teymisvinna þar sem allir róa í sömu átt.

Mig langar að nota þetta tækifæri nú til að þakka nokkur aðilum sérstaklega fyrir þeirra framlag. Fyrst ber að nefna Ágúst Ólaf Ágústsson, fyrrum þingmaður og varaformaður Samfylkingarinnar sem á tíma þegar við vorum að gefast upp og ræddum um lögsókn á hendur ríkinu – en þá hvatti hann okkur áfram til þess að reyna einu sinni enn að tala við þingmenn –og við sjáum ekki eftir því að hafa farið að hans ráðum.

Ég vil þakka Birgi Ármannssyni, þingmanni Sjálfstæðisflokksins, sem árið 2008, þá formaður allsherjarnefndar, varð valdur að jákvæðustu þróun málsins í mörg ár. Á fundi með honum tjáði hann sig viljugan að allsherjarnefnd tækið lífsskoðunarmálið upp að eigin frumkvæði og það skildi gerast á fyrstu dögum þingsins haustið 2008. Jú við vitum hvað gerðist svo – hrunið. Og öllu öðru var ýtt til hliðar og Siðmennt hafði fullan skilning á því að málefni þess urðu líka að bíða.

Næst vil ég þakka Auði Lilju Erlingsdóttur sem vorið 2010 lagði fram tillögu á Alþingi til þingsályktunar um jafnræði lífsskoðunarfélaga, trúarlegra sem veraldlegra. Hún hljómar einfaldlega svona:

Alþingi ályktar að fela dómsmála- og mannréttindaráðherra að hefja vinnu sem tryggi jafnrétti og jöfn tækifæri lífsskoðunarfélaga, jafnt trúarlegra sem veraldlegra. Í þessu skyni láti ráðherra meðal annars undirbúa lagabreytingar og gerð frumvarps til sérstakra laga um stöðu lífsskoðunarfélaga.

Við vorum ákaflega stolt yfir þessari þingsályktunartillögu.

Næst vil ég þakka hópi þingmanna sem voru meðflytjendur Auðar Lilju en þau eru:

Margrét Pétursdóttir, Lilja Mósesdóttir, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Skúli Helgason og Birgitta Jónsdóttir.

Ég vil einnig þakka Merði Árnasyni, þingmanni, sem hefur veitt félaginu mikilsverðan og ómetanlegan stuðning á undanförnum árum.

Við þessa þingmenn segi ég fyrir hönd Siðmenntar: Kærar þakkir fyrir hugrekkið sem þið hafið sýnt. Það er erfitt að ganga gegn viðteknum venjum og hefðum. Trúar- og lífsskoðunarmál er slíkur málaflokkur – og kærar þakkir fyrir stuðninginn.

Að lokum vil ég ávarpa sérstaklega Ögmund Jónasson innanríkisráðherra.

Ögmundur hafði dug og þor til að setja þetta mál til undirbúnings og vinnslu í ráðuneytinu. Ekki bara það heldur einnig að halda það út. Ég vil því þakka þér kærlega fyrir að hafa unnið mannréttindum lið með því að fá lögin staðfest og að sjálfsögðu á starfsfólk skrifstofu mannréttinda í Innanríkisráðuneytinu þakkir skyldar fyrir fagmennsku.

Í upphafi máls míns minntist ég á tómleika minn. Það er nú svo að verkefni Siðmenntar eru mörg og því er ekkert annað að gera en að halda áfram á sömu braut. Siðmennt mun, eins og svo oft áður, senda þingmönnum lista yfir þau mál sem félagið telur mikilvægt að vinna að í þeim tilgangi að styrkja veraldlegt samfélag sem við viljum búa í. Samfélag þar sem lýðræði ríkir, fullt trúfrelsi og mannréttindi eru virt.

Staðfesta, umburðarlyndi, ákveðni, þrautseigja og þolinmæði hafa verið einkennandi fyrir starfshætti og stefnu Siðmenntar í þessu máli sem og öðru starfi félagsins. Ég fullyrði að engin breyting verður á þeim einkennum á næstunni.

Þakka ykkur fyrir að koma og samfagna með okkur!

Bjarni Jónsson, varaformaður Siðmenntar

Greetings to Sidmennt

The International Humanist and Ethical Union (IHEU) is working to establish and support Humanist groups in all countries of the world, and to work for the rights of the non-religious in society. We are glad to report that there is growing support for secular life stance groups in many parts of the world.

The United Nations has confirmed that the right to “Freedom of Religion and Belief” also covers the right to have secular philosophies and life stances, as well as no specific belief at all. It has been difficult to get countries to change their laws to reflect this, specially the countries with an established state church system. Recognizing secular life stance groups is one step in that direction, and giving financial support on a level similar to that of the church – per member – is another such step.

IHEU is therefore delighted that Iceland now has passed a law to recognize and support secular life stance groups, and that Sidmennt has been recognized as the first such group. This is a major breakthrough for Sidmennt, but also a small, but important, development globally. The recognition of non-religious ethical communities by law in Iceland sends a strong signal to other countries.

Sidmennt has for many years had a good relationship with the Norwegian Humanist Association, and has sought and received advice and support from the successful Humanist organization in Norway.

The Norwegian Humanist Association is happy to see that Sidmennt has developed a full range of Humanist ceremonies and other services for their members. The new legal status will also improve the financial situation of Sidmennt, and over time strengthen its possibilities to further develop services, to become more robust in its operations and to increase its information to the rest of the population of Iceland.

Both the International Humanist and Ethical Union and the Norwegian Humanist Association send their warm greetings to Iceland today. Congratulations!

By Roar Johnsen, Treasurer of the IHEU and past president of NHA.

Reykjavik, 10 May 2013.

• Skráðu þig hér: Þjóðskrá

• Leiðbeiningar: Rafræn skráning í Siðmennt í gegnum vef Þjóðskrár

Þann 3. maí var lífsskoðunarfélagið Siðmennt fyrst félaga til að hljóta skráningu hjá innanríkisráðuneytinu sem lífsskoðunarfélag.

Siðmennt óskar nú eftir liðsinni þínu með því að þú skráir þig í Siðmennt hjá Þjóðskrá.  Siðmennt hefur verið í fararbroddi í umræðu fyrir lýðræðislegu, fjölbreytilegu og veraldlegu samfélagi þar sem trúfrelsi skal ríkja og mannréttindi allra eru virt.

Með því að skrá þig í Siðmennt ertu að styðja öflugt félag sem stendur vörð um grundvallar mannréttindi. Siðmennt hefur boðið upp á borgaralegar fermingar í 25 ár auk þess að hafa á að skipa vel þjálfað fólk til að sinna öllum helstu félagslegu athöfnum fjölskyldunnar s.s. nafngjöfum, giftingum og útförum.

Eitt af meginmarkmiðum næstu missera og ára er að ráða starfsmann sem mun vinna að málefnum Siðmenntar af fullum þunga en til þess þarf að fjölga töluvert þeim sem skrá sig í félagið. Þannig getum við tryggt að rödd skynseminnar og gagnrýnnar hugsunar heyrist.

Þeir sem skrá sig í Siðmennt með þessum hætti þurfa ekki að greiða félagsgjöld. Einstaklingar geta þó áfram verið skráðir í Siðmennt án þess þó að vera skráðir formlega í lífsskoðunarfélagið hjá Þjóðskrá og greiða þá hefðbundið félagsgjald.

• Skráðu þig hér: Þjóðskrá

• Leiðbeiningar: Rafræn skráning í Siðmennt í gegnum vef Þjóðskrár

Hér fyrir neðan er svo myndband frá fagnaði Siðmenntar á Hótel Grand föstudaginn 10. maí 2013 í tilefni lögformlegrar skráningar félagsins sem lífsskoðunarfélag.

From left to right: Bjarni Jonsson, Vice-President of Sidmennt, Hope Knutsson, President of Sidmennt, Ogmundur Jonasson, Minister of the Interior, and Ragnhildur Hjaltadottir, Permanent Secretary of the Ministry of the Interior.

On Friday May 3, 2013 the Icelandic Minister of the Interior, Ogmundur Jonasson held a formal reception where he presented Hope Knutsson, president of Sidmennt, the Icelandic Ethical Humanist Association with a formal statement that Sidmennt has now been registered as the first secular life stance organization in Iceland in accordance with the law about registered religions and life stance organizations which was passed by the Icelandic Parliament (Althing) on January 30th of this year.

A giant step has now been taken towards full equality of life stance organizations and this puts Iceland again in the forefront of human rights victories worldwide. Hope and the rest of the Sidmennt board members expressed deep appreciation for Sidmennt’s new status. Our Humanist life stance is now officially recognized by the government. This turning point demonstrates that in Iceland there are progressive people who respect human rights. Icelandic recognition of GLBT rights in recent decades is an excellent example and now people with a secular Humanist philosophy of life are gaining respect and acceptance. Sidmennt is now listed in the national registry and will receive the so-called church tax for people who join through that institution.

Sidmennt has been organizing secular confirmation ceremonies for 25 years and secular and Humanist baby-namings, weddings, and funerals for the past 5 years. Now that Sidmennt is registered, our marriage ceremonies will be legal and couples will no longer have to go to government authorities to have a non-religious wedding. Almost all of the work within Siðmennt which was founded in 1990, has been done on a volunteer basis which has limited its growth. We look forward now to being able to develop our services and programs more fully and to continue to work for separation of church and state and towards a truly secular society where diversity and respect for all life stances and human rights are celebrated.

Submitted by Hope Knutsson, President of Sidmennt

Tilefnið var eins og segir í tilkynningu ráðuneytisins að „Lífsskoðunarfélagið Siðmennt verður fyrst félaga til að hljóta skráningu hjá innanríkisráðuneytinu sem lífsskoðunarfélag. Breyting á lögum um skráð trúfélög nr. 108/1999 tók gildi 30. janúar á þessu ári og er markmið breytingarinnar að jafna stöðu lífsskoðunarfélaga á við skráð trúfélög. Lögin heita nú lög um skráð trúfélög og lífsskoðunarfélög.“

Hope Knútsson formaður Siðmenntar tók við staðfestingarbréfi frá Ögmundi Jónassyni innanríkisráðherra við athöfnina.

Hope undirritar staðfestingarskjal ráðuneytisins

Þetta eru mikil gleðitíðindi fyrir félagið því að nú geta athafnarstjórar félagsins framkvæmt lögformlegar hjónavígslur og hjónaefni sem leita til félagins þurfa ekki lengur að fara í gegnum athöfn hjá sýslumanni aukalega.

Þá er Siðmennt orðið aðili að sóknargjaldakerfinu sem þýðir að fyrir alla félaga Siðmenntar (16 ára og eldri) fær félagið úthlutað fastri upphæð mánaðarlega (var kr. 701 fyrir 2012) frá ríkissjóði.  Félagið er hlynnt aðskilnaði ríkis og kirkju og hefur ekki verið hlynnt sóknargjaldakerfinu þar sem það er í raun byggt á skattheimtu en ekki félagsgjaldi, en að svo stöddu vildi félagið standa jafnfætis trúarlegum lífsskoðunarfélögum (trúfélögum) hvað þetta varðar.  Mikilvægi jafnrar meðferðar ríkisins gagnvart alveg sambærilegum aðilum er því tryggt með þessari lagabreytingu hvað sóknargjaldakerfið varðar.

Félagið er búið að berjast fyrir þessari réttarbót og mannréttindum til handa trúlausu fólki sem kemur undir merkjum húmanismans saman í lífsskoðunarfélaginu Siðmennt á virkan máta í um 13 ár og því ríkir mikil gleði meðal aðstandenda félagsins með þennan áfanga.

Stjórn Siðmenntar þakkar innilega öllum þeim sem hafa stutt þessa réttindabaráttu félagsins í gegnum árin. Það er að hefjast nýr kafli í sögu félagsins.

Kæru fermingarbörn,

Mig langar til þess að byrja á að óska ykkur og aðstandendum ykkar innilega til hamingju með daginn. Það er mér mikill heiður að fá að deila þessari stóru stund með ykkur.

Í dag standið þið á tímamótum og tímamótum fylgja tækifæri.  Heimurinn er þarna úti bæði harðneskjulegur og fallegur í senn og við erum öll þátttakendur í honum. Alla daga fáum við fréttir af stríðshrjáðum heimi og enginn er ósnortinn af þeim mannlega harmleik sem átti sér stað í Boston á síðustu dögum. Sterkasta vopnið okkar í þessari baráttu er kærleikur, samkennd og virðing.

Kærleikurinn er eitt það dýrmætasta sem við eigum. Hann kostar ekkert en samt sem áður er virði hans meira en allt heimsins gull og gersemar. Við getum aldrei metið hann til fjár og engar veraldlegar eiginir geta komið í hans stað. Hann er ómælanlegur, án takmarkana og það er enginn tollur á því hversu mikinn kærleik og vináttu við getum gefið af okkur.

Kærleikurinn sameinar okkur og er hafinn yfir fordóma, hroka og eigingirni. Hann er sprottinn frá hjartanu og er jafnframt hreinasta og tærasta birtingarmynd okkar sem einstaklinga.

Kærleikurinn sameinar okkur þjóð og gerir hvert og eitt okkar sterkari sem einstaklinga. Hann er svo kraftmikill að hann getur lýst upp myrkvað hjarta og stutt við veika sál. Líf án kærleiks er líf í myrkri –bæði  ófullnægjandi og dapurt.

Ef við lifum í kærleik að þá fylgjum við leið hjartans. Hjartað er líkt og áttaviti. Það leiðir okkur í rétta átt og fær okkur til þess að breyta rétt.  Leið kærleikans færir okkur að lífshamingjunni og við erum fær um að smita gleðinni út frá okkur og að aðstoða þá sem minna mega sín. Birtingarmynd kærleikans getur verið faðmlag, falleg orð eða  hjálparhönd.

Við þurfum ekki öll að vera mótuð í sama mótið, við eigum að bera virðingu fyrir náunganum, skoðunum hans og lífssýn.

Við þurfum líka að vera fær um að taka á móti kærleik og það gerum við með opnu hjarta. Kærleikurinn á að flæða milli okkar án skilyrða og án landamæra.

Stundum þurfum við að sýna kjark og hugrekki á sama tíma og kærleika. Við megum ekki loka augunum fyrir því sem miður fer í kringum okkur heldur leggja okkar af mörkum til þess að útrýma einelti, ofbeldi og myrkvuðum heimi.  Við gætum þurft að synda á móti straumnum til þess en á endanum verðum við sterkari einstaklingar og heild.

Við getum öll lagt okkar að mörkum til þess að gera heiminn að betri stað í nafni kærleikans, samkenndar og virðingar. OG ÞITT framlag skiptir máli.

Nú þar sem þið standið á þessum tímamótum hér í dag eruð þið eflaust farin að velta því fyrir ykkur hvað framtíðin ber í skauti sér – hvað ÞIÐ ætlið að verða. Mig langar til þess að hvetja ykkur til þess að leyfa ykkur að dagdreyma, því það er bæði hollt og gott. Dagdraumar eru einnig undirrót þess að við setjum okkur markmið. Þegar við ferðumst inn í dagdraumana okkar erum við að ferðast inn í aðstæður og á staði sem okkur langar raunverulega að vera á. Í dagdraumunum okkar erum við leynt og ljóst að ná einhverjum markmiðum – og við töpum aldrei i okkar eigin draumi, er það nokkuð?  Nei,  Við stöndum nefnilega alltaf uppi sem sigurvegarinn og ég vil að þið sjáið ykkur sem sigurvegara í eigin lífi.

Ef að okkur getur dreymt um hlutina að þá getum við framkvæmt þá líka ! Við fyrstu sýn gætu markmiðin og draumarnir ef til vill virðst vera óyfirstíganlegir sökum stærðar þeirra. En stór markmið þarf bara að brjóta niður í mörg lítil og viðráðanleg markmið. Þannig erum við með sýnilegar vörður á leiðinni og við eigum að fanga þegar við náum þessum litlu markmiðum. Því það er þannig að ef maður fagnar nógu mörgum smásigrum að þá fagnar maður á endanum STÓRA sigrinum.

Við sem einstaklingar og þátttakendur í þjóðfélaginu erum ábyrg orða og gerða okkar og mig langar til að hvetja ykkur til þess að íhuga hver ykkar gildi í lífinu eru. Flest okkar eigum okkur einhver gildi s.s. að vera heiðarleg, dugleg og svo framvegis. Að vinna með gildi hefur reynst mér persónuleg gríðarlega vel. Þau eru mitt leiðarljós og þegar eitthvað bjátar á eða mér líður illa á einhvern hátt að þá hugsa ég um gildin mín, afhverju ég valdi þau og hvað þau þýða fyrir mig og undantekningalaust tekst mér að tala sjálfa mig inn á betri stað. Þegar maður velur eða íhugar gildin sín að þá þarf maður að horfast í augu við sjálfan sig eins og maður er og vinna með það sem maður hefur. Maður þarf að skoða styrkleikana sína jafnt sem veikleikana.  Veikleikar okkar gera okkur ekki að minni manneskjum heldur þvert á móti eflumst við sem einstaklingar um leið og við þekkjum þá og lærum að vinna með þá.

Jákvæðni er góður mannkostur og hún kemur manni langt í þeim verkefnum sem að við tökum okkur fyrir hendur. Þegar að við lendum í aðstæðum sem eru erfiðar eða ómöguleg að þá langar mig til þess að skora á ykkur að finna ALLTAF að minnsta kosti einn jákvæðan hlut í hvert skipti. Stundum lendum við í því að við þurfum að takast á við óvæntar áskoranir í þeim verkefnum sem við erum að vinna og þá skiptir miklu máli að þrauka í aðstæðunum þangað til við höfum náð að leysa úr þeim. Því að til lengri tíma að þá græðum við á því, við verðum sterkari einstaklingar, við söfnum reynslu í reynslubankann og við verðum hæfari til þess að takast á við næstu áskoranir í lífinu.

Stundum þurfum við líka að sýna hugrekki, við þurfum að sýna hugrekki til þess að takast á við erfiðar aðstæður, til þess að taka afstöðum með ýmsum málefnum og til þess að fylgja leið hjartans. Við erum öll einstaklingar með sama tilverurétt alveg sama hverjar skoðanir okkar eru, litarhaft, trúarbrögð og kynhneigð.  Stundum þurfum við líka að sýna hugrekki til þess að brjótast úr viðjum vanans og fylgja draumunum okkar eftir. Þið eigið eftir að mæta hindrunum á leiðinni en það skiptir ekki máli hvað maður er sleginn oft niður – það skiptir máli hvað maður stendur oft upp aftur. Og ef maður þráir eitthvað nógu heitt að þá finnur maður leiðina – annars finnur maður bara afsökunina.

Og að lokum langar mig bara að impra á því:

Að ef þið eigið ykkur draum. Ef að ykkur langar til þess að setja ykkur markmið eða eruð hugsanlega nú þegar búin að því. Að þá er alltaf, og þá meina ég alltaf þess virði að fylgja þeim eftir, alveg sama hvað eitthvað norm í samfélaginu segir. Því það er þetta hérna, sem er hérna fyrir innan – hjartað sem er okkar lang besti áttaviti í lífinu – og það er þessi áttaviti sem við eigum að  fylgja.

Að lokum óska ég ykkur velfarnaðar og aftur til hamingju með daginn.

Takk fyrir mig.

Kæru fermingarbörn, aðrir góðir gestir

Ég hef alltaf verið forvitin um framtíðina, hver ég verð, hvað ég geri og hvað fólkið í kringum mig gerir en helst hvernig heimurinn verður.  Ég veit ekki hve oft við vinirnir höfum sökkt okkur í djúpar samræður í frímínútum um hvernig allt verði í framtíðinni. En ég er viss um að eftir 10 ár munum við hlæja að öllum ágiskunum okkar.Núna í  kringum ferminguna finnst mér tilvalinn tími til þess að grúska í gömlum myndum og skóladóti, kannski fyrir vandræðalega myndasýningu fyrir fermingarveisluna, eða til að hressa uppá minnið og sjá breytinguna. Allar þær nostalgíu tilfinningar sem vöknuðu við grúskið fengu mig til þess að hugsa hvað „fortíðar ég“ hefði fundist um mig, eins og ég er núna. Eða hvað „framtíðar ég“ muni finnast um nútíma mig.

Í ævintýraleitinni niðri í geymslu fann ég gamalt skóladót.  Í fjórða bekk fylltum við út skjal um okkur sjálf. Hver áhugamálin okkar væru, hvað okkur fyndist gaman að gera…en það sem mér fannst merkilegast var að við vorum spurð hvað við hugsuðum um. Þegar ég var í fjórða bekk hugsaði ég greinilega mikið um fólk og hvað fólk gerði og ég vildi aldrei lenda í stórri deilu.  Tveimur árum seinna fylltum við sama blaðið út aftur. Munurinn á þessum 2 blöðum var mikill þótt að einungis 2 ár hefðu liðið. Þegar ég var í fjórða bekk taldi ég mig vera fótboltafrík en tveimur árum seinna var ég löngu hætt að æfa fótbolta. Fyrst nefndi ég eina uppáhalds bók en þegar ég var 12 ára breytti ég setningunni í fleirtölu og nefndi 4 bækur. Á fyrra blaðinu skrifaði ég allt stutt og nefndi helst einn hlut en í 6 bekk skrifaði ég svo langan texta að línurnar voru of fáar.

Ástæðan fyrir því að mér fannst gaman að lesa þetta er sú að ég var löngu búin að gleyma þessu öllu. Þetta var dálítið eins og að hafa samskipti við 10 ára mig. 10 ára mig sem leit upp til unglingana með hræðslu í augum, en samt af aðdáun.

Ég er viss um að í framtíðinni þegar ég lít til baka verð ég glöð að ég hafi valið að fermast borgaralega, ég vona líka að það verði sjálfsagður hlutur. Mér finnst nefnilega mikilvægt að sjálfsagt sé að velja, til þess að móta okkar eigin heim nú þegar við göngum í fullorðinna tölu.

Þótt við séum öll ansi ólík er samt ótrúlegt hvað við erum lík. Við lifum á sama tíma, þekkjum kannski sama fólkið, upplifum sömu stóratburðina, tískubylgjur og tækni. Við völdum öll að fermast borgaralega og ég er nokkuð viss um að enginn muni sjá eftir því.

Að læra japönsku á einni helgi: Ávarp á borgaralegri fermingu 2013

Sæl

Til hamingju með þennan magnaða dag.

Mér finnst mikill heiður mega koma og verja hluta úr honum með ykkur, þar sem þið eruð að stíga þetta mikilvæga skref í ykkar þroskaferli.

En þegar ég var beðin um að halda þetta ávarp fór hugurinn á flug. Hvað langaði mig eiginlega að segja við ykkur? Vá, það er svo margt sem mig langaði að segja við ykkur. Mig langaði til dæmis að segja ykkur að tískutímarit séu verstu mælikvarðar í heimi á fegurð, að þið séuð öll nokkurnveginn fullkomin frá náttúrunnar hendi, að enginn pælir jafn mikið í ykkur og þið sjálf. Mig langaði að segja ykkur að lífið sé of stutt til að vera í óþægilegum skóm. Mig langaði að segja ykkur að þótt ástarsorg venjist aldrei verður hún bærilegri þegar maður fattar að það eru fleiri fiskar í sjónum. Það er kjaftæði að það sem drepur mann ekki styrki mann, það eru til fullt af hlutum sem geta dregið úr manni kjarkinn ef maður vinnur ekki úr þeim. Það er allt í lagi að vita ekki hvað maður vill verða þegar maður er orðinn stór jafnvel löngu eftir að maður er orðinn það, það er aldrei réttlætanlegt að beita aðra manneskju ofbeldi og nei – alveg sama hvað auglýsingarnar eru fansí: Hrukkukrem virka ekki.

En þar sem ég fæ bara níu mínútur ákvað ég að minnka listann niður úr svona 608 umræðuefnum niður í þrjú. Þannig að ég ætla bara að tala um jafnrétti, fyrirgefningu og hvernig maður breytir heiminum við ykkur. Á þessum sjö mínútum sem ég á eftir. Þetta verður svolítið eins og að reyna að kenna einhverjum japönsku á einni helgi, svo haldiði ykkur fast.

En þannig er mál með vexti að við erum öll sköpuð jöfn af móður nátturu. Hún gaf okkur öllum hlutverk, tilgang og stað í keðju lífsins. Og gerði okkur öll svona undursamlega einstök. Þú veist, það er enginn alveg eins og þú. Það er enginn með nákvæmlega sama göngulag og alveg eins fæðingabletti. Það er enginn með sömu fingraför og þú, sem er alveg ótrúlegt út af fyrir sig. En allavega, móðir náttúra er nýjungagjörn. Hún ákvað að það væri hundleiðinlegt að hafa okkur öll eins, þannig að hún gerði okkur brún og og svört og rauð og gulleit og bleik og freknótt. Og svo ákvað hún að litir væru ofmetnir og gerði albínóa. Hún gerði karla og konur og bringuhár og brjóstaskorur og stundum datt púki í hana og þá gerði hún inngrónar táneglur. Stundum var hún mjög innblásin og hrúgaði upp heilu Mount Everest fjöllunum en svo var hún mjög andlaus eftir það og þá kom bara Sahara eyðimörkin. Og svo hefur hún líka húmor. Sjáiði bara bavíana. Þeir eru með hár allsstaðar NEMA á rassinum. Það er eiginlega bara ósanngjarnt.

Til þess að við gætum upplifað þennan margslungna og ófullkomna og sprenghlægilega og stundum sorglega heim sem við búum saman í, gaf móðir náttúra okkur öllum skynfæri og heila og hjarta. En einhverra hluta vegna ákváðum við mannfólkið að byrja að mismuna okkur innbyrðis. Og þessvegna viðgengst ennþá misrétti í dag. Þessvegna er núna, árið 2013, konur enn að fá minna borgað fyrir vinnuna sína en karlar á Íslandi og um allan heim. Og þessvegna er ennþá verið að hneppa fólk í fangelsi um allan heim af því það kallar guðinn sinn ákveðnu nafni. Eða af því það trúir ekki á Guð. Og þessvegna er ennþá verið að ofsækja fólk því það elskar einhvern af sama kyni eða af því það er öðruvísi á einhvern hátt.

Ég var í Suður-Afríku fyrr í þessum mánuði, sem er eitt fallegasta land á jarðríki. Móðir náttúra var sko í stuði í Suður Afríku. Þar fór ég um borð í ferju og sigldi 40 mínútur út í litla eyju, sem heitir Robben Island. Hún er umkringd úfnum sjó, fullum af hákörlum og sterkum sjávarstraumum. Það er ekki hægt að synda burt úr Robben Island og þessvegna var ákveðið að byggja fangelsi þar. Í Suður-Afríku var aðskilnaðarstefna í næstum hálfa öld, þar sem hvítu fólki voru tryggð völd og réttindi á kostnað svartra, sem var skipulega haldið niðri. Þeir einstaklingar sem voru nógu hugrakkir til að berjast gegn misréttinu voru sendir til Robben Island. Þar á meðal leiðsögumaðurinn sem sýndi mér gamla fangelsið þennan dag. Hann sýndi mér þunnu motturnar á steingólfinu sem þeir voru látnir sofa á. Hann sýndi mér námurnar þar sem hann og fleiri fangar misstu sjónina út af slæmum vinnuskilyrðum. Og hann sýndi mér klefann þar sem leiðtoginn þeirra, Nelson Mandela, eyddi stórum hluta þeirra 27 ára sem hann afplánaði fyrir það eitt að trúa því að hvítir og svartir ættu skilið sömu tækifæri. Það var erfitt að verjast tárum þegar maður stóð úti á litlu lóðinni innan hárra, steingrárra fangelsisveggja, horfði á gaddavírinn efst og hugsaði um hvað fólk var látið þjást fyrir skoðanir sínar. Í lok ferðarinnar tók ég í hendina á leiðsögumanninum sem hafði verið rændur sjö árum ævi sinnar í Robben Island. Hann var með þétt, hlýtt handtak og ég horfði í augun á honum og spurði: „Er hægt að fyrirgefa það sem þér var gert?“ Hann horfði á mig eins og ég hefði spurt hann alveg fáránlegrar spurningar, og svo hló hann innilegum, hjartanlegum hlátri sem kom innst úr kjarna hans og skall á mér eins og foss. Og svo sagði hann: „Auðvitað. Við erum búin að fyrirgefa þetta alltsaman. Það er eina leiðin fram á við.“

Nelson Mandela sagði að ef maður fyrirgæfi ekki þeim sem brjóta gegn manni þá væri maður í raun og veru að drekka eitur og vonast til að það dræpi óvini manns. En auðvitað er það ekki þannig, ef maður drekkur eitur þá eitrar maður bara fyrir sjálfum sér. Og það er svolítið þannig með fyrirgefninguna, að ef einhver brýtur gegn manni og maður kýs að dvelja í fýlunni og reiðinni og særindunum, þá auðvitað eitrar það mann sjálfan og endar kannski á því að særa mann sjálfan meir og dýpra en þann sem maður er reiður við. Ég hef aldrei séð þessa speki jafn skýrt eins og þarna í Robben Island, með hendi fyrrverandi fangans í minni og sá hann geisla af krafti og lífsgleði yfir því að allt væri fyrirgefið því það væri leiðin áfram. Hann lét fortíðina ekki eitra lífið sitt í dag, þótt auðvitað hefði hann engu gleymt.

Nelson Mandela breytti heiminum. Stundum þarf bara einn einstakling til þess. 1980, árið sem ég fæddist, var einstæð móðir á Íslandi sem ákvað að kona gæti orðið forseti. Hún breytti heiminum. Og það getið þið líka gert. Það getum við öll gert. En af einhverjum ástæðum erum við gjörn á að hugsa sem svo að við séum bara lítið peð í stórum heimi. Til hvers á ég að flokka ruslið mitt þegar það eru milljónir manna sem gera það ekki? Til hvers á ég að endurvinna pappír? Ef Kínverjar myndu allir byrja að nota klósettpappír myndu regnskógarnir hvort sem er þurrkast út á einu ári, skilurðu.

En það að hver og einn skipti ekki máli eru útbreiddustu ósannindi i heimi. Við höfum öll áhrif. Það eina sem við þurfum að gera er að þora því. Við þurfum bara að ákveða það. Og ég ætla að halda því blákalt fram að þið, kæru fermingarbörn, getið allt. Og nú veit ég að það eru einhverjir sem ranghvolfa augunum núna og bara uh nei, ég gæti ekki bara þú veist haldið á fimmhundruð kílóum í annarri hendi og unnið Júróvisjón. Og við þann einstakling myndi ég segja jú jú ef þú hengir 500 kg lóð neðan í loftbelg gætirðu örugglega haldið á þeim með annarri hendi og þegar þú varst sjö ára fór hópur af miðaldra, finnskum körlum í skrímslabúning, öskruðu í míkrafón og unnu júróvisjón. En ef við höldum okkur við breytingar á heiminum sem betrumbæta hann á einhvern hátt, þá þarf oft bara einn hugsuð, einn einstakling til að þora, til að vilja standa upp og benda á það sem má betur fara. Þið getið öll verið sá einstaklingur. Maður þarf bara að byrja á sér sjálfum. Maður þarf að trúa því að maður standi jafnfætis hverjum sem er, að karlar, konur, svartir, hvítir, trúaðir, trúlausir – að öll eigum við skilið sömu réttindi og tækifæri. Og á þessu ferðalagi sem lífið er þarf maður á fyrirgefningu að halda, bæði þegar aðrir brjóta gegn manni og þegar maður klúðrar málunum sjálfur, því það er leiðin fram á við. Og þetta getur þú. Þetta getið þið. Þið eruð öll fullkomin af hendi móður nátturu. Þið eruð öll falleg, alveg sama hvað tískutímaritin segja ykkur eða talan á vigtinni. Þið hafið öll rödd, þið eruð öll einstök og þið getið öll breytt heiminum.

Það er ekki eftir neinu að bíða.

Takk.

 

Dagurinn var afar ánægjulegur og unga fólkið heillaði áhorfendur upp úr skónum með ljóðalestri, tónlistarflutningi og fallegri framkomu.

Kristinn Theódórsson myndaði.