Siðmennt tekur þátt í hópsöfnun til verndar húmanistum í hættu

 Siðmennt tekur þátt í hópsöfnun (crowdfunding) ásamt öðrum húmanista- og trúleysishreyfingum til að styðja húmanista og trúleysingja sem sæta ofsóknum og ofbeldi víða um heiminn.

Samstarfið, sem nýtur stuðnings Alþjóðlegra samtaka siðrænna húmanista (e. International Humanist and Ethical Union, IHEU), hefur sett af stað fjársöfnun þar sem ætlunin er að safna 10.000 sterlingspundum.

Herferðinni verður hleypt af stokkunum 21. júní, á þeim degi sem trúlausir hópar um allan heim kalla Alþjóðlega húmanistadaginn.

Þessi fjáröflun kemur í kjölfar árlegrar Hugsanafrelsisskýrslu (e. Freedom of Thought Report) IHEU (2016) þar sem bent var á aukið ofbeldi gegn trúlausu fólki.

Jóhann Björnsson, formaður Siðmenntar, segir eftirfarandi um herferðina:

„Siðmennt hefur verið aðili að IHEU frá upphafi og það er mikilvægt að styðja við starf samtakanna í þessu mikilvæga og alvarlega máli. Við hvetjum því félagsmenn okkar og stuðningsmenn til að leggja málinu lið með því að gefa það sem þeir geta til að ná markmiðum herferðarinnar.

Stjórn Siðmenntar hefur samþykkt að leggja fram 1.000 punda framlag úr sjóðum félagsins og er það til marks um hversu mikilvægt félagið telur söfnunina vera.“

Andrew Copson, forseti IHEU, bætti við:

„Það hefur aldrei verið mikilvægara að samfélag okkar um allan heim standi saman í að styðja nauðstadda, og við erum gríðarlega þakklát fyrir stuðning samtaka eins og Siðmenntar.

Við höfum séð aukið ofbeldi gagnvart trúlausum, sérstaklega af hendi íslamskra öfgamanna, svo það er mikilvægt að við sem samtök á heimsvísu höfum bolmagn til að geta talað máli þeirra sem þess þurfa og styðja þá.

Stjórn Siðmenntar hvetur félagsmenn til að styðja átakið með því að leggja inn á hópsöfnunarreikning (crowdfunding) IHEU:

https://www.gofundme.com/whd2017

 Siðmennt, félag siðrænna húmanista á Íslandi

Stækkið þægindarammann!

 

Áslaug Guðmundsdóttir, íþróttafræðingur

 

Ágætu fermingarbörn, foreldrar, systkini og aðrir gestir.

Það er mér sannur heiður að fá að taka þátt í þessum merka degi með ykkur. Elsku börn þið eruð æðisleg að vanda, það þarf reyndar engin spariföt og gel í hárið til þess, þið eruð það reyndar bara flesta daga. ( já ég sagði FLESTA).

Þannig er nú mál með vexti að ég var stödd í Krambúðinni fyrir nokkru síðan og þar vindur sér upp að mér kona og segist hafa verið að reyna að ná í mig í síma, nú var það eitthvað sérstakt, spyr ég. Þá ber hún upp erindið sem var hvort ég væri ekki til í að segja nokkur orð við borgaralegu ferminguna.

Ég þurfti ekki mikinn umhugsunarfrest frekar en oft áður, þar sem ég á frekar erfitt með að segja nei við svona samfélagslegum verkefnum. Þið skuluð einmitt muna það að það skiptir ekki bara máli hvað samfélagið ætlar að gera fyrir ykkur, heldur hvað eruð þið til í að leggja að mörkum fyrir samfélagið, því að við fólkið erum jú samfélagið sem við búum í.

En þarna kveð ég  þessa ágætis konu og rölti út í bíl.  Þegar þangað er komið er ég eitt stórt spurningamerki því ég hafði ekki hugmynd um hvað ég „íþróttakennarinn“ ætti að fara að fræða ykkur um á þessum merka degi. Ég var búin að fara fram og til baka með umræðuefni í nokkra daga þegar að mér allt í einu datt í hug að skrifa um það umhverfi sem ég lifi og hrærist í allan daginn, það eru jú íþróttir.

Nei nei ég er ekki að fara að standa hér uppi og þusa um reglur í körfubolta eða neitt slíkt, þó að ég viti það að hér séu börn sem myndu jafnvel frekar nenna að hlusta á það heldur en nokkuð annað.

Þannig er það nefnilega með blessaðar íþróttirnar og  að þær eru smækkuð mynd af lífinu sjálfu, nú hugsið þið klárlega að ég sé orðin rugluð, en það er ekki svo gott. Að taka þátt í lífinu sjálfu er nefnilega ekki ósvipað því að keppa í íþróttum, já eða keppa í söngkeppni.

Bara þú einn stjórnar því hvernig þú vilt haga lífinu þínu í framtíðinni, bara eins og þegar maður er að keppa, þú ræður hversu mikið þú leggur þig fram þar.

En ekki gleyma því að það eru hinsvegar óteljandi hindranir á vegi okkar þegar við erum að keppa, þær eru t.d. okkar dagsform þá er ég að tala um hversu mikinn svefn við fengum nóttina fyrir mót, hvernig hef ég verið að æfa, hvernig hef ég verið að borða, já og einnig hefur veðrið áhrif, liðsfélagarnir okkar, andstæðingarnir á vellinum og margt margt fleira hefur áhrif á það hvernig okkur gengur í keppni.

Þegar við tökum þátt í keppni þá er ekki það eina sem við stefnum að er að sigra er það (jú sumir) en flest stefnum við  á að bæta okkur og gera betur en síðast, ekki klúðra jafn íllilega og síðast, heldur læra af þeim mistökum og gera betur, ekki gefast upp.

Þannig er nefnilega líka lífið sjálft, dagsformið skiptir líka máli í lífinu sjálfu og einnig hvernig við högum okkur dags daglega, til dæmis því betri nætursvefn sem þið fáið, því tilbúnari eru þið í skólann eða vinnuna daginn eftir og eruð því færari að tækla þær hindranir sem verða á vegi ykkar þann daginn.

Liðsfélagarnir (sem að þessu sinni geta verið fjölskyldan, vinir eða vinnufélagar), við viljum koma vel fram við liðsfélaga okkar, við viljum vera vinsæll liðsfélagi, andstæðingarnir(sem í lífinu geta verið hverjir sem eru), það eru þeir sem gera allt til að stöðva leið okkar eða breyta stefnu okkar, því í lífinu veljum við okkur andstæðinga, því færri sem við veljum því auðveldara verður lífið (ímyndið ykkur að við mættum velja hversu margir væru í liði andstæðinganna í handboltaleik).

En að öðru þá langar mig svolítið að koma inn á annað mikilvægt í lífi okkar, þar sem ég hef orðið vör við að þið eruð nú þegar farin að reka ykkur á þessa veggi. Mig langar að minnast á þægindaramman okkar og áskoranir. Ég er hér með tómt A4 blað, ímyndum okkur að það sé þægindaramminn okkar í gær, daginn fyrir fermingu.

Þessi blessaði rammi er misstór hjá okkur fullorðna fólkinu og líka hjá ykkur kæru fermingabörn. Allt utan við þetta blað er það sem okkur þykir óþægilegt að gera (sem getur verið mjög misjafnt, t.d. syngja fyrir framan aðra, taka þátt í fótboltaleik, stökkva hástökk fyrir fullu húsi, taka þátt í leiksýningu, lesa upp fyrir allan bekkinn eða hvað sem er).

Ef við ætlum alltaf að forðast þá hluti sem okkur þykja óþægilegir þá smátt og smátt fjölgar þessum hlutum, og svæðið sem er okkar þægindarammi það minnkar og minnkar. Þetta getur endað með því að þægindaramminn okkar verður svo lítill að ekkert rúmast þar fyrir nema bara vera heima í tölvunni, þá erum við komin á slæman stað.

Því það sem er erfiðast, er að ætla að stækka þennan ramma þegar allt er komið í óefni og staðan orðin slæm og við orðin eldri. Ég ætla því að ráðleggja ykkur kæru fermingabörn að hafa þetta alltaf á bakvið eyrað og vera alltaf að skora á ykkur sjálf að gera betur og gera líka það sem er óþægilegt því þá fyrst verður það minna óþægilegt.

Dæmisaga um mig…………… Koma fram?????

Með þessu er ég að reyna að segja ykkur að þið komist þangað í lífinu sem þið ætlið ykkur, en það getur verið býsna erfitt, það þarf að hafa sig allan við og leggja sig allan fram, það verða fullt af andstæðingum og hindrunum, en ekki leyfa þeim að stjórna ykkar stefnu, þið hafið valið. Þetta er allt spurning um hversu mikið eru þið tilbúin að leggja á ykkur í lífinu til að ná ykkar markmiðum.

Elsku fermingarbörn innilega til hamingju með daginn og megi framtíð ykkar verða björt og full af tækifærum og áskorunum.

Takk fyrir mig.

 

Ræða flutt við fermingarathöfn Siðmenntar í Safnahúsinu á Húsavík 3. júní 2017

Ekki gera eitthvað af því að allir aðrir gera það

Hjörleifur Hjartarson, tónlistarmaður

 

Kæru fermingarbörn.

Þegar ég settist niður og velti fyrir mér hvað ég gæti sagt við ykkur á þessum merkisdegi, verð ég að viðurkenna að mér féllust hálfpartinn hendur. Hvað á ég að segja sem ekki er búið að þræl-tygga ofan í ykkur þúsund sinnum áður? Ég veit að þið hafið fengið frábæra leiðsögn  við fermingarundirbúninginn þar sem fjallað hefur verið um alla mögulega þætti mannlegs lífs, ábyrgð, samskipti, mannréttindi, gagnrýni – hvað ber að varast og hvað er eftirsóknarvert.

Og þetta sama hefur verið til umfjöllunar í skólanum, í útvarpinu og sjónvarpinu, á netinu og heima hjá ykkur  frá því þið voruð smábörn. Og ég get litlu við það bætt. Það er nefnilega  svo merkilegt og mér liggur við að segja pirrandi  að það er í fyrsta lagi ekki til neinn einn stór sannleikur. Menn fatta ekki allt í einu tilgang lífsins  það gerist bara í bíómyndum.

Nei það er enginn einn stór sannleikur heldur þúsund smáir – Nei , ég ætti heldur að segja þúsund stórir sem sýnast vera svo ofursmáir og ómerkilegir en segja svo mikið og eru alltaf í gildi. Hversu oft höfum við ekki heyrt frasa eins og:

Vertu þú sjálfur – eða

Lifðu í núinueða

Lærðu að fyrirgefa – eða

Ástin er sterkasta afliðeða

Sælla er að gefa en þiggjaeða

Til að breyta heiminum þarf maður að byrja á sjálfum sér.

 

Alla þessa frasa og hundrað aðra hafið þið örugglega heyrt sirka 1000 sinnum og eruð líklega orðin nokkuð ónæm fyrir þeim.  Þetta eru bara klisjur eins og hverjir aðrir málshættir í páskaeggjum og maður er jú yfirleitt spenntari fyrir egginu sjálfu en málshættinum. Samt bera þessi vísdómskorn í sér svo stóran sannleika og mikilvæg skilaboð að ef maður nær að lifa samkvæmt þeim er maður á býsna góðum stað.

Því eins og lífið er nú flókið þá er það svo skrýtið að lykillinn að góðu lífi er oft sáraeinfaldur –eiginlega bara „kommon sens“ – almenn skynsemi.  Það getur hins vegar verið verulega flókið að gera það sem maður þarf að gera og jafnvelt auðveldara að gera það ekki. Oft býr fólk við þannig aðstæður að lífshamingjan er ekki alveg gefin. Og jafnvel þó aðstæðurnar séu ágætar getur verið ýmislegt í okkur sjálfum sem gerir okkur erfitt fyrir að finna tilgang og lífshamingju.

Það er  engu að síður stærsta verkefni lífsins – að lifa góðu lífi.

Þið eruð hvert og eitt frábærar manneskjur og eigið skilið gott líf. Og þegar ég segi gott líf þá á ég ekki við líf þar sem þið hafið það svo rosalega gott heldur líf þar sem þið látið gott af ykkur leiða. Því gott líf er smitandi og sá sem lifir góðu lífi bætir um leið líf allra annarra sem hann umgengst. …. Munum bara  að við getum ekki alltaf verið rosalega hamingjusöm. Lífshamingja  er ekki einhver augnabiks alsæla heldur varanleg, jákvæð afstaða til lífsins . Hún felst fyrst og fremst í því að vera í stórum dráttum sátt við okkur sjálf og hafa trú á okkur sjálfum. Það er kallað sjálfstraust.

Og hvernig verðum við sátt við okkur sjálf? Jú það er til fullt af leiðum, t.d. með því að rækta sambandið við fjölskyldu og vini, eiga áhugamál og sinn a þeim, dvelja í núinu, hreyfa sig – það er mjög mikilvægt – og gefa af sér. Rannsóknir á hamingjunni sýna að hamingjusamasta fólkið er alls ekki það fólk sem á mesta peninga eða fólkið sem er duglegast að skemmta sér heldur þeir sem eru duglegir að gefa af sér til samfélagsins og vinna að því að  gera umhverfi sitt og þar með heiminn allan að betri stað.

Í gegnum mannkynssöguna hafa komið fram stóri hugsuðir, með mikilvægan boðskap. menn eins og Jesú og Búdda og Múhamed og Lao Tse – svo ég nefni nú nokkra fræga  – með svo skarpa sýn og hæfileika til að ná til fólks að risið hafa upp fjöldahreyfingar og jafnvel heil trúarbrögð sem oftar en ekki fara að snúast um persónuna sjálfa  og alls kyns dýrkun á henni en ekki boðskapinn sem þeir fluttu.

Kjarninn í boðskap þessara manna er hins vegar að langmestu leyti sá sami. Boðskapur um kærleika, miskunn, heiðarleika, nægjusemi og að gleyma ekki að þakka fyrir lífið og það góða sem það gefur.

Og hverjum eigum við að þakka. Sumir þakka guði eða guðum eða bara lífinu sjálfu. Semsagt, allir sem eitthvað hugsa á annað borð kenna og segja það sama. Hvort sem þeir eru 1000 ára gamlir kennimeistarar eða bara mamma heima í eldhúsi.

Takk fyrir mig – Það er einn af þessum gömlu frösum sem við hugsum aldrei út í en hafa svo mikið innihald –takk fyrir mig Vertu þú sjálfur – syngur Helgi Björns. Og það er rosaleg klisja. En líka alveg rosalega mikilvægt.  Ekki síst þegar maður er unglingur og dreymir um að vera Justin Bieber.

Hluti af því að vera unglingur er nefnilega að vita ekki alveg hver maður er eða hvað maður vill og að bera sig stöðugt saman við aðra af ótta við að vera öðruvísi.  En það eru allir öðruvísi. Það er það frábæra og verkefni unglingsáranna er að læra að meta það sem gerir mann öðruvísi. Það heitir að læra að þekkja sjálfan sig  og standa með sjálfum sér. Kannski er ég ekkert líkur Justin Bieber. Kannski liggja hæfileikar mínir á öðrum sviðum en hjá honum. Kannski er það ekki einu sinni stöðug hamingja að vera Justin Bieber.

Þið hafið öll hæfileika á einhverju sviði og örugglega á mörgum sviðum og eigið örugglega mörg áhugamál. Það gefur fyrirheit um það hver þið raunverulega eruð og hvaða leið þið viljið fara í lífinu. Suma hæfileika er hægt að mæla, hæfileikar í íþróttum og alls kyns námsgreinum t.d. og skólinn er dálitið upptekinn við að mæla það sem hægt er að mæla.

En það eru líka aðrir hæfileikar sem alls ekki eru mælanlegir en skipta kannski enn meira máli: Hæfileikar til samskipta,  hæfileikar til að sjá eitthvað sem aðrir taka ekki eftir, hæfileiki til að gleðja eða hjálpa öðrum. Öll hafið þið fjölmarga hæfileika og ef þið ræktið þá er líklegt  að þið munuð lifa góðu og innihaldsríku lífi.

Munið að þið þurfið ekki að vera best í neinu heldur gera það besta úr því sem þið hafið. Munið líka að það er ekki bara í lagi að gera mistök heldur bráðnauðsynlegt. Penisilínið var fundið upp fyrir mistök. Líka kaffi – af því að einhver brenndi kaffibaunir. Lítil börn læra að ganga og tala af því að þeim finnst allt í lagi detta á rassinn og bulla. Það að detta og rassinn og að bulla eru ekki mistök heldur einmitt leiðin að því að læra að ganga og tala.

Og það minnir mig á eitt í viðbót . Ekki gleyma því að vera börn – aldrei. Ekki heldur þegar þið eruð orðin fullorðin eða gömul. Mörgum finnst listamenn vera skrýtnir og jafnvel rugludallar og eflaust eru einhverjir það.  En listamenn eru oft á tíðum fólk sem hefur varðveitt barnið í sjálfum sér. Það er eitt það mikilvægasta  við listsköpun og raunar alla sköpun og frumlega hugsun að þora að vera barn, þora að gera mistök, ekki taka neinu sem sjálfsögðum hlut heldur skoða  allt með opnum huga eins og lítið barn.

Þið sem eruð unglingar eruð mjög merkilegt fólk. Þið eruð hætt að vera börn og  gangið núna inn í heim hinna fullorðnu. Og fermingin er athöfn til að fagna þessum stórkostlega merkilegu tímamótum. Bernskan er dálítið eins og upphafsatriði í bíómynd þar sem aðalpersónan er kynnt til leiks og aðstæður hennar og nú getur plottið sjálft farið að byrja.

Eitt af því sem gerist fyrir utan það að þið breytist í ófreskjur er að þið hafið öðlast þennan ótrúlega magnaða hæfileika til að horfa á heiminn frá öðru sjónarhorni en ykkar sjálfra. Dýr geta það ekki – ekki heldur lítil börn en þetta getið þið. Litlir krakkar leika sér við næsta litla krakka og pæla ekkert í hvort hann er leiðinlegur eða skemmtilegur. Litlir krakkar lifa í núinu. Jafnvel þar sem styrjaldir geysa eru lítil börn að leika sér. Það er eitt af dásemdum lífsins. Lítil börn kunna hreinlega ekki að hugsa út fyrir sig sjálf og pæla t.d. ekkert  í því hvernig aðrir horfa á þau.

Ef allt er með felldu og börn búa við góðar aðstæður þá lifa þau áhyggjulausu lífi – Svo gerist eitthvað hræðilegt – Einn daginn verða þau að unglingum  breytast þau í varúlfa. Eins og ykkur. Þau verða loðin, árásargjörn og byrja að spangóla á fullu tungli. En það er ekki bara líkaminn sem breytist heldur skynjunin og hugurinn. Þið kunnið núna að hugsa abstrakt. Þetta er eins konar súper- hæfileiki.

Heilinn á ykkur og hugsunin sem þar fer fram hefur breyst. Þið sjáið allt í einu heiminn og samfélagið, skólann, fjölskylduna og vinina með gagnrýnum augum. Sjáið í gegnum ýmislegt sem þið tókuð áður sem gott og gilt. Pabba ykkar og mömmu t.d. sem áður voru óbrigðul og vissu allt er eru núna glötuð eins og svo margt annað.

En það sem verra er – þið gerið ykkur líka grein fyrir því að aðrir unglingar  og fullorðnir eru gæddir þessum sama súper-hæfileika – og  þið verðið kannski heltekin af því að aðrir horfi á ykkur gagnrýnum augum – og þið farið kannski að haga ykkur samkvæmt því hvernig þið haldið að aðrir sjái ykkur og hvernig þið viljið að aðrir sjái ykkur og gleymið kannski  í öllu þessu ölduróti hugans að hugsa um hvað þið sjálf raunverulega viljið.

Því sem gerist með hugann þegar maður breytist í ungling má líkja við það að við höfum alla bernskuna setið úti í okkar notalega barnahorni með lítið kertaljós en skyndilega eru öll ljósin kveikt og lýsa nú með sinni köldu birtu út  í alla króka og kima í húsinu og það kemur í ljós að ýmislegt er ómálað og ekki á réttum stað, sumt er beinlínis ljótt og ósmekklegt og allt öðru vísi en okkur sýndist í blessuðu kertaljósinu þegar þið voruð börn.

Þið sjáið allt í öðru ljósi og það ljós verður ekki slökkt aftur. En nú er ég farinn að tala abstrakt líkingamál – og það er einmitt munurinn á ykkur og börnum að núna skiljið þið abstrakt líkingamál sem þið gerðuð ekki þegar þið voruð börn. Já það er býsna flókið að verða unglingur og svo fullorðinn með þessa ofurskynjun sem heitir gagnrýnin hugsun. En hún er líka mjög mikilvæg. Að þið notið gagnrýna hugsun til að greina það sem skiptir máli fyrir ykkur sjálf og allan heiminn frá öllu bullinu sem er út um allt.

Ekki gera eitthvað af því að allir aðrir gera það. Ekki gera eitthvað ef einhver rödd innra með ykkur segir að það sé rangt. Ekki trúa öllu sem sagt er í fréttunum. Takið afstöðu út frá eigin forsendum. Munið að það eru margar hliðar á öllum málum. Ekki rugla saman fólki í bíómyndum og raunverulega fólki. Raunverulegt fólk fer á klósettið oft á dag. Venjulegt fólk þolir ekki tuttugu kjaftshögg eða að kasta sér í gegnum rúðu af annarri hæð og halda áfram að slást á gangstéttinni fyrir neðan.

Venjulegt fólk er ófullkomið, gerir alls konar mistök. Og það eru allir venjulegar manneskjur. Hvert einasta andlit sem þið sjáið úti á götu eða í sjónvarpinu er manneskja eins og þið – með fortíð og sögu eins og þið – með vonir og vonbrigði drauma og tilfinningar eins og þið.

Ykkar allra hlutverk er að lifa góðu lífi fyrir ykkur sjálf og fólkið ykkar og að gera heiminn að betri stað fyrir allt mannkyn.

 

Ræða flutt við fermingarathöfn Siðmenntar í Háskólanum á Akureyri 3. júní 2017