Fyrstu 12-vikna vikulegu námskeiðin byrja í 2. viku janúar 2012, nánar tiltekið 9. jan.

Hefur foreldrum og forráðamönnum ungmennanna verið sendur upplýsingapakki núna í desember (póstlagður 15. des) með öllum helstu upplýsingum um námskeiðin, tímasetningum og öðru sem gagnlegt er að komi fram.  Þennan upplýsingapakka er hægt að nálgast hérna á vefnum einnig.

Sjá: BF 2012 – Upplýsingar

Jóhann Björnsson afhendir fermingarvottorð

Í fyrsta skipti í starfi Siðmenntar hefur fjöldi ungmenna sem skráð hafa sig í borgaralega fermingu farið yfir 200.  Mikil aukning hefur verið á þátttöku ungmenna í fermingafræðslu Siðmenntar undanfarin ár.  Árin 2003-2005 voru þátttakendur um 90, árin 2006-2009 um 115 og árið 2010 voru það 162 ungmenni sem völdu þennan kost. Það var stórt stökk og sem endurtók sig síðasta vor þegar  195 ungmenni fermdust á vegum félagsins.  Fyrir borgaralega fermingu 2012 hafa nú  yfir 200 ungmenni skráð sig.  Aukningin á fimm árum er því 85% en þess ber að geta að skráningu lýkur ekki fyrr en 30. nóvember svo búast má við að fleiri bætist í hópinn.  Þetta samsvarar því að 5% af ungmennum á fermingaraldri velji fermingarfræðslu og athöfn Siðmenntar.

Samtímis þessum mikla áhuga hefur athöfnunum fjölgað en þær fara fram á fleiri stöðum á landinu.  Það er ekki lengra síðan en árið 2005 að aðeins ein athöfn fór fram í Háskólabíói með 93 þátttakendum. Árið 2012 verða í boði sex athafnir á fjórum stöðum.  Tvær í Reykjavík, ein á Akureyri en þar verða um 25 ungmenni fermd (sem er 100% aukning frá í fyrra), ein á Selfossi þar sem 6 fermast og síðan tvær athafnir í Salnum í Kópavogi (ríflega 30 í hvorri fyrir sig).

Forráðamenn Siðmenntar eru einstaklega ánægðir með þennan árangur og segir Hope Knútsson, formaður Siðmenntar og skipuleggjandi borgaralegrar ferminga:  „Þessi fjölgun er mjög ánægjuleg og er mikill stuðningur við það gæðastarf sem unnið er af kennurum Siðmenntar undir dyggri stjórn Jóhanns Björnssonar, heimspekings og kennara.  Sú nálgun að ræða við ungt fólk um siðfræði, heimspeki, gagnrýna hugsun, fordóma, sorgarviðbrögð, samskipti kynjanna svo eitthvað sé nefnt hefur sýnt sig falla þeim vel í geð og búa þau undir  aukna ábyrgð í lífinu.“

Ögmundur Jónasson innanríkisráðherra

Ræða innanríkisráðherra við afhendingu viðurkenninga Siðmenntar 3. nóvember 2011

Guðsótti og góðir siðir, segja menn. Óttinn við Guð er upphaf viskunnar. Það kenndi Gamla Testamentið.

En hvað gerist ef óttinn er tekinn út úr jöfnunni? Ef Guð bregður sér frá? Verður þá allt stjórnlaust einsog í barnaskólabekk, þegar kennarinn fer fram? Eða getur verið að réttlætiskennd, heiðarleiki, samúð og kærleikur séu manninum eiginleg? Höfum við samvisku? Hvaðan kemur hún?

Hvert sem svarið er, þá er ljóst að hvorki Guð né ótti er forsenda góðra siða.

Samviskan er okkur ásköpuð og eiginleg og gott uppeldi ræktar hana og þroskar. Og best þroskumst við í óttaleysi. Og kærleika.

Fjöldi fólks velur að lifa án trúarbragða en fæstir myndu kjósa líf án kærleika. Kærleikur er upphaf viskunnar, ekki ótti. Ótti leiðir til vanlíðunar og vondra verka. Nýja Testamentið tekst á við ótta með allt öðrum hætti en Gamla Testamentið og önnur trúarbrögð hafa óþrjótandi svör til þeirra sem spyrja.

En það eru ekki einungis trúarbrögð sem geyma svörin. Sumir leita í smiðju fornra og nýrra heimspekinga, aðrir snúa sér til náttúrunnar og enn aðrir leita fyrst og fremst innra með sér sjálfum. Trú getur verið tengd trúarbrögðum, en hún getur líka verið þeim alls ótengd.

Í hugum sumra er samviskan okkar eigin Guð, röddin sem er innra með sérhverjum manni. Sú rödd getur verið harður húsbóndi, og kannski ekki eins umburðarlyndur og sá gamli afi, sem stundum er teiknaður sem sá Guð sem býr skýjum ofar. Þessi innri rödd er án afláts og getur krafist meira af okkur en lausnir skriftastólsins. En hún getur líka verið ósanngjörn – lituð af viðhorfum sem eru alls laus við kærleika gagnvart okkur sjálfum og gagnvart öðrum.

Um þetta snýst sennilega innri barátta okkar allflestra. Hvernig högum við lífi okkar í samfélagi fólks, dýra og náttúru? Hvernig látum við gott af okkur leiða og til hvers? Sum okkar velja leiðsögn trúarbragða eða samtaka sem sameinast í trú á æðri máttarvöld, önnur leita í veraldlega siðfræði og til hugsuða sem létu jörðina og hið áþreifanlega nægja í leit að svörum. Þannig er til dæmis um það félag sem stendur fyrir þessari samkomu í dag að það kennir sig við húmanisma og frjálsa hugsun, óháð trúarsetningum.

Hvers vegna geri ég þetta að umtalsefni? Jú, vegna þess að allt frá stofnun – eða í rúma tvo áratugi – hefur Siðmennt vakið athygli á þeirri staðreynd að trúarbrögð njóti vissra forréttinda umfram annars konar lífsskoðunarhópa í íslensku samfélagi, nefnilega í gegnum þann lagabókstaf sem tryggir trúfélögum sóknargjöld og veitir þeim heimildir til embættisverka sem hið opinbera hefur annars með höndum.

Óskir Siðmenntar hafa ekki með neinu móti gengið á rétt annarra til að velja sér trú, trúarbrögð eða trúleysi. Þvert á móti hafa ábendingarnar verið á þá lund að jafna stöðu félaga og þannig einstaklinga sem kjósa sér mismunandi vettvang fyrir mannrækt, tilvistarspurningar og andlega þekkingarleit. Ég nefni þetta hér því að nú er til umsagnar á vefsvæði Innanríkisráðuneytisins frumvarp sem jafnar stöðu lífsskoðunarfélaga og trúfélaga. Í framhaldinu verður frumvarpið lagt fram á Alþingi og er það mín von að þingið taki málið föstum tökum þannig að það megi verða að lögum í vetur eða með komandi vori. Það verður ekki fyrr en þá að ég óska Siðmennt til hamingju með árangurinn en færi ykkur nú þakkir fyrir sanngjarna og málefnalega baráttu í þessum efnum.

Segðu mér hverja þú umgengst og ég skal segja þér hver þú ert, segir gamalt orðtak. Þessi hugsun kom upp í huga minn þegar ég fékk boðsbréf á þennan fund Siðmenntar þar sem greint var frá því hverjir hefðu fengið hin árlegu húmanistaverðlaun félagsins frá upphafi þeirra verðlaunaveitingar. Það voru Samtökin 78, Ragnar Aðalsteinsson, Tatjana Latinovic, Rauði Kross Íslands, Alþjóðahús og Hörður Torfason. Og í boðsbréfinu var sagt frá því að nú  væri nýr verðlaunahafi að koma til sögunnar. Sá sem þar var nefndur er að mínu mati vel að viðurkenningu kominn og verður góður vitnisburður um þau gildi sem Siðmennt vill greinilega  í hávegum hafa: Hugrekki og þor, seiglu og staðfestu í baráttu fyrir mannréttindum, baráttu sem krefst þess að setja kærleika og visku í öndvegi; baráttu sem aldrei verður háð með óttann að vopni.

Þá sá ég að til stendur einnig að veita Fræðslu og vísindaviðurekningu. Í fyrra hlaut hana Ari Trausti Guðmundsson, sem í mínum huga sameinar það tvennt að berjast fyrir mannréttindum og sækja inn í framtíðarlendur þekkingarinnar.

Ég óska nýjum verðlaunahöfum til hamingju. Og ég óska Siðmennt alls góðs um alla framtíð.

Fræðslu- og vísindaviðurkenningu Siðmenntar var úthlutað í fjórða sinn. Árið 2008 hlaut Pétur Tyrfingsson sálfræðingur hana, árið 2009 hlaut Orri Harðarson hana og árið 2010 Ari Trausti Guðmundsson. Eitt af megin umfjöllunarefnum félagsins er þekkingarfræðin og stuðningur við vísindalega þekkingarleit og fræðslu. Félagið veitir viðurkenningu þeim aðila eða samtökum sem hafa fært þjóðinni mikilvægt framlag í þessum efnum. Að þessu sinni eru það Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness og  Stjörnufræðivefurinn sem hljóta viðurkenninguna.

Ögmundur Jónasson, Mannréttindaráðherra, flutti ávarp við upphaf viðburðar.

Ljósmyndir frá viðurkenningarafhendingunni er að finna neðst í þessari færslu.

Hope Knútsson, formaður Siðmenntar, flutti við þetta tækifæri eftirfarandi ræðu:

Húmanistaviðurkenning Siðmenntar 2011

Það er með mikilli ánægju að Siðmennt, félag siðrænna húmanista á Íslandi, veitir í dag, sjöunda árið í röð, húmanistaviðurkenningu Siðmenntar.

Ég vil byrja á því að segja ykkur í stuttu máli frá Siðmennt og fyrir hvað félagið stendur. Siðmennt er tuttugu og eins árs í ár og var formlega stofnað árið 1990. Félagið er málsvari manngildisstefnu (húmanisma) og frjálsrar hugsunar, er óháð trúarsetningum og það stendur fyrir félagslegum athöfnum. Frá 1988 hefur Siðmennt árlega haldið undirbúnings-námskeið og séð um borgaralegar fermingar. Síðan 2008 hefur Siðmennt einnig boðið uppá veraldlegar giftingar, nafngjafir og útfarir. Við teljum það mikilvægt að geta boðið uppá þessa valkosti og höfum við þjálfað athafnarstjóra til þess að annast þessar athafnir. Þá hefur félagið staðið fyrir umræðufundum um ýmis mál er tengjast siðrænum húmanisma. Hefur félagið meðal annars fjallað um trúarbragðakennslu, heimspeki í skólum, mannréttindi samkynhneigðra, um að taka dauðann í sátt, sorg og sorgarviðbrögð, um erlend félög siðrænna húmanista og margt fleira. Helsta baráttumál Siðmenntar í dag er ósk félagsins um jafna stöðu allra trúarbragða og lífsskoðunarfélaga sem m.a. hefur í för með sér aðskilnað ríkis og kirkju á Íslandi og að Siðmennt öðlist sömu lagalega stöðu og önnur lífsskoðunarfélög.

Siðmennt ákvað árið 2005 að veita árlega sérstaka húmanistaviðurkenningu. Það ár hlutu Samtökin ‘78 viðurkenninguna, árið 2006 Ragnar Aðalsteinsson, árið 2007 Tatjana Latinovic, árið 2008 Rauði Kross Íslands, árið 2009 Alþjóðahús og í fyrra veitti Hörður Torfason henni viðtöku.

Einstaklingar, félagasamtök eða aðrir sem hafa lagt talsvert af mörkum í þágu mannréttinda á Íslandi eiga möguleika á að hljóta viðurkenninguna.

Stefna húmanismans birtist m.a. í mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu Þjóðanna, en í stefnuskrá Siðmenntar segir m.a.:

Siðmennt reynir að yfirstíga skiptingu manna í fjandsamlega hópa sem hver um sig byggir tilvist sína á ákveðinni sérstöðu, til dæmis kynþætti, trúarbrögðum, kyni, þjóðerni, stétt, tungumálum eða kynhneigð. Siðmennt vill fá fólk úr ólíkum hópum til að vinna saman að málefnum sem eru til góðs fyrir mannkyn allt.

Sá sem hlýtur húmanistaviðurkenningu Siðmenntar 2011 er Páll Óskar Hjálmtýsson. Eftir ýfirlýsingu Páls Óskars á Gay Pride deginum í ágúst tók stjórn Siðmenntar ákvörðun um að heiðra hann með þessum hætti. Einn stjórnarmaður Siðmenntar, Kristinn Theódórsson orðaði þetta svona: Við viljum veita honum viðurkenningu fyrir að hafa árum saman verið áberandi talsmaður þess að fólk eigi fá að vera eins og það er. Að fjölbreytni sé góð, að traðka eigi yfir napurlega fordóma á dansskónum með bros á vör, í stað þess að taka fram hermannastígvélin og stappa í reiði. Hann er fyrirmynd jákvæðrar mannréttindabaráttu sem fer fram á götunum en ekki í réttarkerfinu eða á blogginu. Hann er táknmynd þess meðbyrs sem gay pride gangan nýtur á Íslandi í dag. Hann er fyrirmyndar mannréttindabaráttumaður – án þess að allir eigi að vera eins og hann. Hann er lifandi íkon þess að hægt sé að verða svo vinsæll með jákvæðni og sköpunargleði að fordómar gegn kynhneigð hans hafa horfið í skugga velgengninnar og þannig rutt veginn fyrir aðra til að gera hið sama.

Að okkar mati samrýmist starf Páll Óskars hugmyndum húmanismans eins og lýst hefur verið hér í upphafi. Það er mér því mikil ánægja að veita Palla Húmanistaviðurkenningu Siðmenntar árið 2011 fyrir einstakt og óeigingjarnt starf í þágu mannréttinda á Íslandi. Húmanistaviðurkenning Siðmenntar er táknræns eðlis og samanstendur af viðurkenningarskjali og hógværri gjöf sem er listaverk eftir Elísabetu Ásberg og heitir “Flæði”.

Ég óska elsku Palla til hamingju!

Fræðslu- og vísindaviðurkenning Siðmenntar 2011

Í dag mun Siðmennt einnig veita Fræðslu-og vísindaviðurkenningu félagsins fyrir mikilvægt framlag í þágu fræðslu á Íslandi. Þetta er í fjórða sinn sem Siðmennt veitir þessa viðurkenningu. Fyrrum handhafar þessar viðurkenningar eru Pétur Tyrfingsson sálfræðingur árið 2008, Orri Harðarson rithöfundur og tónlistarmaður árið 2009 og Ari Trausti Guðmundsson rithöfundur og jarðvísindamaður í fyrra.

Ég vil byrja á því að segja hvers vegna Siðmennt lætur sig varða fræðslumál og upplýsta umræðu á Íslandi. Eitt af þremur meginviðfangsefnum félagsins er þekkingarfræði, sem er ein af undirgreinum heimspekinnar rétt eins og siðfræðin. Innan húmanismans er fjallað um eðli og uppsprettu þekkingar og skyld hugtök eins og skynjun, huglægni, hlutlægni, raunhyggju, rökhyggju og afstæðishyggju.

Í stefnu félagsins segir:

Siðmennt telur að uppgötvanir í vísindum og nýjungar í tækni geti stuðlað að betra lífi. Þróun siðferðis þarf að vaxa jöfnum skrefum með þróun vísinda og þau þarf að nota til uppbyggingar, en ekki niðurrifs og eyðileggingar. Húmanisminn tekur mið af því að áreiðanleg þekking um okkur sjálf og heiminn verði til við stöðugt ferli athugunar, rannsóknar og endurskoðunar. Vísindin gefa okkur aðferðir og tæki, en mannleg siðferðisgildi verða að vísa leiðina.

Siðmennt hvetur til gagnrýnnar hugsunar og telur að nýjar hugmyndir eigi að standast fræðilega rannsókn; að öðrum kosti eigi að vantreysta þeim.

Tveir aðilar sem hafa starfað mikið saman, Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness og Stjörnufræðivefurinn hafa lagt fram ótrúlega mikinn kraft og mikla hugsjón í þágu vísinda og þekkingar í íslensku samfélagi. Stjörnuskoðunarfélagið er 35 ára gamalt í ár. Félagið hefur aflað fjár til að kaupa og dreifa 300 sjónaukum til rúmlega 220 grunn-og framhaldsskóla ásamt heimildarmynd sem heitir “Eyes on the Skies” framleitt af European Space Agency, the European Southern Observatory og the International Astronomical Union. Ennfremur gerðu félagsmenn Stjörnuskoðunarfélagsins þýðingartexta fyrir myndina og heimsóttu rúmlega 150 skóla um allt land. Félagið bauð upp á námskeið fyrir kennara um notkun sjónauka og ráð um hvernig væri hægt að gera kennslu í stjörnufræði spennandi. Fyrir tveimur árum síðan hélt félagið ljósmyndasýningu undir berum himni á Skólavörðuholtinu með 26 stórar hrífandi myndir af alheiminum. Stóð sýningin yfir í 5 vikur. Mér finnst þetta framtak virkilega magnað!

Fyrir þetta stórkostlega framlag til fræðslu almennings á Íslandi vill stjórn Siðmenntar veita Stjörnuskoðunarfélagi Seltjarnarness og Stjörnufræðivefnum Fræðslu- og vísindaviðurkenningu Siðmenntar fyrir árið 2011.

Við búum í samfélagi vísinda og tækni en samtímis búum við í samfélagi þar sem ríkir því miður mikil fáfræði og töluvert áhugaleysi um vísindi. Það vantar sárlega fleiri vísinda- og tæknimenntað fólk á Íslandi, en til þess þarf að vekja áhuga fólks á vísindum. Þetta er lykilatriði. Stjörnskoðunarfélagið og Stjörnufræðivefurinn standa sig prýðilega í þessu samhengi.

Mín er ánægjan að afhenda formanni Stjörnuskoðunarfélagsins og ritstjóra Stjörnufræðivefsins Sævari Helga Bragasyni fræðslu-og vísindaviðurkenningu Siðmenntar 2011. Félagið fær viðurkenningarskjal og Siðmennt hefur gefið formanninum flugmiða til Íslands til að geta tekið á móti viðurkenningunni fyrir hönd félagsins og til að vera með okkur í dag til að gleðjast saman.

Til hamingju stjörnuskoðunarmenn!

-

Ljósmyndir frá viðburðinum – Kristinn Theódórsson myndaði:

Laugardaginn 12. nóvember 2011 kl. 11:00 – 12:30, í sal 1 í Háskólabíói

Á kynningarfundinum verður næsta fermingarnámskeið Siðmenntar kynnt. Ennfremur verður greint frá fyrirkomulagi væntanlegrar athafnar næsta vor og sýnt verður kynningarmyndband frá athöfnunum sem haldnar voru vorið 2011.

Samfélag Ahmadiyya múslima á Íslandi stendur fyrir málþingi um umburðarlyndi í trúmálum í Norræna húsinu á föstudaginn 7. október kl. 17.

Málþingið fer fram á ensku og dagskráin er sem hér segir:

17:00 Kynning / Introduction
Mr. Ibrahim Ahmad Noonan

Trúboðsstjóri og varaþjóðaramír samfélags Ahmadiyya múslima á Írlandi /
Missionary Incharge, National Vice Prseident and Imam Maryam Mosque, Ahmadiyya Jamaat Ireland

17:15 Trúarlegt umburðarlyndi frá sjónarhóli kristins einstaklings / Religious tolerance as seen by a Christian
Dr. Gígja Gísladóttir

Eftirlaunakennari í trúarbragðaheimspeki og germönskum tungumálum, virkur mneðlimur í rómversk-kaþólsku kirkjunni / Retired teacher of philosophy of religion and Germanic languages, active member of the Roman Catholic Church

17:35 Trúarlegt umburðarlyndi frá sjónarhóli Ahmadiyya múslima / Religious tolerance as seen by an Ahmadi Muslim
Mr. William Bilal Atkinson

Forseti samfélags Ahmadiyya múslima á norðaustarhluta Bretlands / President North East Region of Ahmadiyya Muslim Jamaat, UK

17:55 Trúarlegt umburðarlyndi frá sjónarhóli siðrænna húmanista / Religious tolerance as seen by an ethical humanist
Dr. Svanur Sigurbjörnsson

Umsjónarmaður athafnaþjónustu Siðmenntar, félags siðrænna húmanista á Íslandi / Head of secular ceremonies division of the Icelandic Ethical Humanist Association

18:15 Viðbrögð og spurningar / Responses and questions time

18:45 Samvera / Social time
Boðið verður upp á léttar veitingar / Light freshment is served

Allir hjartanlega velkomir — Aðgangur ókeypis — Erindin verða flutt á ensku
Everyone is warmly welcome –  Admission free — The lectures will be held in English

Texti hugvekjunnar, sem hún kallaði „Stefnt að betri ákvörðunum“, er hér allur fyrir neðan.

Nú þáðu 13 alþingismenn frá 4 af 5 flokkum á Alþingi og utan flokka, boð félagsins.  Þetta er 1/5 hluti þingmanna og er mikið stökk í þátttöku. Siðmennt þakkar þeim fyrir komuna og ánægjulega stund saman.

Hér fer hugvekja Huldu:

Stefnt að betri ákvörðunum

Nú fer enn eitt annasamt þing í hönd og ekki veitir af að blása ykkur þingmönnum andann í brjóst fyrir það starf sem framundan er. Ég ætla því að nota þessa stund til þess að lauma að ykkur fróðleiksmolum úr kistli sálfræðinnar og í anda húmanismans. Molum sem vonandi nýtast í starfi vetrarins.

Eins og segir í stefnu Siðmenntar þá er kjarni manngildisstefnunnar, eða húmanisma þrískiptur. Það eru siðferði, þekkingarfræði og fjölskyldan.

Siðferðisleg afstaða húmanista kristallast í því að þeir trúa ekki að heimurinn lúti stjórn æðri veru eða krafta, og því við neyðumst við sjálf til að vera yfirumsjónarmenn okkar eigin lífs. Húmanismi felur í sér að bera ábyrgð á heiminum sem við hrærumst í, þó hann sé stundum ófrýnilegur og jafnframt gera það sem við getum til þess að bæta hann – þó við vitum að því verki verði aldrei lokið. Þessa ábyrgð hafið þið þingmenn valið að bera í enn ríkari mæli en við flest hin.

Þekkingarfræði húmanista tekur mið af því að áreiðanleg þekking um okkur sjálf og heiminn verði til við stöðugt ferli athugunar, rannsóknar og endurskoðunar. Í þessu felst að húmanistar leggja sérstaka áherslu á mikilvægi þess að við vöndum okkur við hugsun og ákvarðanir. Að við forðumst í lengstu lög að fella sleggjudóma, draga rangar ályktanir eða fljóta sofandi að feigðarósi þegar við hefðum betur staldrað við og hugsað málið. Og þið, ágætu þingmenn, þurfið að taka fleiri og afdrifaríkari ákvarðanir en við flest hin.

Sálfræðingar hafa verið iðnir við það undanfarin ár að kortleggja með hvaða hætti heilinn beitir í sífellu snjöllum þumalfingursreglum til þess að hjálpa okkur að komast í og taka ákvarðanir gegnum lífið. Til dæmis beitum við sífellt þeirri þumalfingursreglu að fyrirbæri sem vekja með okkur vellíðan séu æskileg og þau sem vekja með okkur vanlíðan óæskileg. En gallinn við þumalfingursreglurnar er að þær geta einnig afvegaleitt og skekkt hugsun okkar, og gera það nokkuð kerfisbundið.

Algengasta skekkjan og sú sem hrjáir stjórnmálin líklega mest er staðfestingarskekkjan. Staðfestingarskekkjan leiðir af þeirri þumalfingursreglu að almennt er mun skilvirkara að staðfesta það sem við teljum okkur sjá og vita, heldur en að draga það í efa. Ef mér virðist ég sjá vin minn tilsýndar er mun skilvirkari leið til að ákveða hvort þetta sé raunverulega hann að bera saman skynjun mína við þá mynd sem ég hef af honum í minninu heldur en að bera skynjunina saman við alla aðra einstaklinga í minni mínu. Þessi afar skilvirka þumalfingursregla getur þó leitt til skekkju. Þegar fólk vill komast að ákveðinni niðurstöðu, hvort sem það er meðvitað um þann vilja sinn eða ekki, þá meðtekur það upplýsingar og vinnur úr þeim í takt við þessa æskilegu niðurstöðu. Einnig eru upplýsingar sem ganga gegn hinni æskilegu niðurstöðu endurtúlkaðar, hunsaðar eða dæmdar ógildar. Þetta er sérstaklega líklegt til að gerast þegar um er að ræða margbrotin mál þar sem tína má til margskonar staðreyndir.

Staðfestingarskekkjan birtist mjög augljóslega í því að við höfum tilhneigingu til þess að trúa orðum samherja en draga orð mótherja í efa. Í einni rannsókn lásu til dæmis Ísraelar og Palestínuarabar tillögu að lausn deilunnar þeirra á milli. Allir sáu sömu lausnina en helmingi þátttakenda var sagt að lausnin hefði verið lögð fram af, af þeirra eigin fólki en hinum helmingnum að hún kæmi frá andstæðingnum. Niðurstöður voru sláandi. Væri lausnin talin upprunnin í eigin ranni var hún talin sanngjörn og fela í sér umtalsverða eftirgjöf af þeirra hálfu. Væri hún á hinn bóginn talin koma frá andstæðingnum var hún metin óbilgjörn og ósanngjörn. Þetta átti bæði við um Ísraela og Palestínuaraba. Okkur virðist nánast ekki sjálfrátt þegar kemur að staðfestingarskekkjunni því nýjar rannsóknir á heilastarfsemi hafa sýnt að við einfaldlega meðtökum aldrei upplýsingar sem ganga gegn því sem við viljum trúa á meðan við kjömsum á upplýsingum sem staðfesta hið æskilega.

Önnur lævís en algeng skekkja er sú sem stafar frá þumalfingursreglunni um tiltæki. Tiltæki er sú almenna hugmynd að því auðveldara sem við eigum með að kalla hluti fram í hugann því algengari hljóti þeir að vera. Skekkjan sem af þessu leiðir er að við ofmetum líkurnar á því að hlutir sem eru myndrænir eða eftirminnilegir eigi sér stað. Þannig hafa rannsóknir sýnt að fólk stórlega ofmetur dánartíðni af völdum umferðaslysa en vanmetur mjög dánartíðni af völdum hjartaáfalla. Tilfinningar magna upp tiltækisskekkjuna, sé ekki bara auðvelt að kalla fram hlutinn heldur veki hann einnig upp sterkar tilfinningar, þá er nær öruggt að hann mun fá of mikið vægi í ákvörðunartöku.

Hagsmunasamtök nýta sér reglurnar um tiltæki og tilfinningar þegar þau reyna að hafa áhrif á stjórnmálamenn. Takist þeim að láta málefni sitt snúast um tilfinningar og halda því stöðugt á lofti, er nær öruggt að bæði fjölmiðlar og stjórnmálamenn munu veita því athygli og setja á dagskrá. Í Bandaríkjunum er frægt hvernig repúblikanar börðust með mjög áhrifaríkum hætti gegn erfðaskatti á stóreignafólk með því að endurnefna hann dauðaskatt og mála þar með ógeðfellda og tilfinningahlaðna mynd sem auðvelt er fyrir fólk að kalla fram. Hver gæti mögulega verið hlynntur því að leggja skatt á dauðann? Einnig má sjá hér á landi að tilfinningahlaðin málefni með öfluga talsmenn fá oft meira vægi í samfélagsumræðunni en ætla mætti af mikilvægi þeirra. Ég hugsa að staðgöngumæðrun gæti fallið þarna undir.

Skrásettu skekkjurnar eru miklu fleiri en þær sem ég hef nefnt hér, aðrar sem má nefna eru auðmeltanleiki, hunsun grunntíðni, festun huglægra akkera, yfirfærsla, eftiráskekkjan, ofmat og svo mætti áfram telja.

Þar sem skekkjurnar eru iðulega ómeðvitaðar höfnum við því iðulega af heilagri vandlætingu sé það á okkur borið að hafa viðhaft skekktan þankagang þegar við tókum ákvörðun. Sem dæmi má taka gjafir lyfjafyrirtækja til lækna. Gjafirnar hafa verið allt frá pennum til lúxusferðalaga undir yfirskini vísindaráðstefna. Flestir læknar þvertaka fyrir að þeir verði fyrir áhrifum frá þessum gjöfum og að fagleg dómgreind þeirra ráði ferðinni. En bandarískar rannsóknir hafa sýnt að læknar eru jákvæðari í garð fyrirtækja sem þau hafa þegið af gjafir og líklegri til að ávísa lyfjum frá þeim en öðrum. Læknarnir eru jafnframt fúsir til að viðurkenna að gjafir lyfjafyrirtækja gætu haft áhrif á aðra lækna en hafna því alfarið að þær geti blindað þeirra eigin dómgreind.

Þingmenn eru í sérstaklega erfiðri stöðu þegar kemur að skekkjunum vegna þess að eftir því sem okkur standa fleiri upplýsingar til boða og okkar bíða flóknari ákvarðanir, því líklegri erum við til þess að grípa til þumalfingursreglna og þar með falla í einhverja gryfju þankaskekkja. Einnig hafa flestar skekkjurnar tilhneigingu til að magnast upp í hópum og sömuleiðis gerir það ekki gagn að hugsa lengur um málefni því eftir því sem við hugsum lengur um viðkomandi efni þá aukast einfaldlega áhrif skekkjunnar. Til þess að bæta gráu ofan á svart er vel gefið fólk enn líklegra en aðrir til að vera fórnarlömb staðfestingarskekkjunnar. Ástæðan er sú að vel gefið fólk er sérlega lunkið við að tína til sannfærandi staðreyndir hugsun sinni til stuðnings.

En hvað er þá til ráða? Er einhver leið að forðast skekkjurnar og taka betri ákvarðanir? Staðreyndin er sú að erfiðlega hefur gengið að þjálfa fólk til þess að vinna sig út úr skekkjunum. Hægt er að þjálfa fólk til þess að draga úr staðfestingarskekkjunni á ákveðnum sviðum, en það heldur samt áfram að falla fyrir henni á öðrum sviðum. Sálfræðingarnir Bazerman og Moore sem lengi hafa kennt ákvörðunartöku og samningatækni við Harvard háskóla leggja áherslu á að þegar taka þarf flókna og viðamikla ákvörðun þurfum við að byrja á að skilgreinum vandann, skilgreina mælanleg markmið, velta upp eins mörgum mögulegum lausnum og hugmyndaflug okkar hefur svigrúm til og gæta þess sérstaklega að uppi á borðinu séu einnig lausnir sem ganga gegn fyrirframgefnum hugmyndum og skoðunum. Einungis eftir þessi vinna hefur skipulega átt sér stað er hægt að taka upplýsta ákvörðun. Ákvarðanataka með þessum hætti gerist ekki að sjálfri sér, í hópum er áhrifaríkt að skipa fólki í hlutverk. Einn tekur að sér að vera það sem á ensku er kallað „handbendi djöfulsins“ en við gætum nefnt „fúll á móti“, annar sem fær það hlutverk að spyrja í sífellu hvort lausnin komi til móts við markmiðin og svo mætti áfram telja. Einstaklingar ættu að temja sér að hugsa eins og vísindamenn og leita í sífellu eftir staðreyndum sem geta fellt kenningar okkar. Lesum málgögn andstæðinganna, og leggjum það á okkur að velta því upp um stund hvaða styrkleikar séu í málflutningnum. Sækjumst eftir samneyti við þá sem við teljum skynsama en eru okkur ósammála um ýmislegt – vonandi finnið þið nokkra slíka á vinnustað ykkar.

Ágætu þingmenn, ég vona þessi lestur um galla mannlegrar hugsunar sendi ykkur ekki niðurlúta út í slagviðrið. Það er í anda húmanisma að horfast í augu við galla mannsins en gefast ekki upp fyrir þeim heldur reyna að bæta okkur sjálf – og þar með mannkynið. Eins og segir í stefnuyfirlýsingu húmanista:  Við veljum bjartsýni en ekki svartsýni, von en ekki örvæntingu, lærdóm en ekki kreddur, sannleika en ekki fáfræði, gleði en ekki sekt eða synd, umburðarlyndi en ekki ótta og skynsemi en ekki blinda trú eða afneitun rökréttrar hugsunar.

Í dag flutti Dr. Hulda Þórisdóttir hugvekju sem hún nefndi: Stefnt að betri ákvörðunum. Hulda er doktor í stjórnmálasálfræði frá New York University og er lektor við stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands.

Boð Siðmenntar í dag þáðu 13 alþingismenn úr fjórum stjórnmálaflokkum og þingmen

Nánari upplýsingar veitir Bjarni Jónsson, varaformaður Siðmenntar í síma 896 8101.n utan flokka.

Fundarefni er mannréttindakafli í tillögu Stjórnlagaráðs um nýja stjórnaskrá. Silja Bára Ómarsdóttir, stjórnlagaráðsfulltrúi og Bjarni Jónsson, varaformaður Siðmenntar, verða með stutt erindi en síðan verða fyrirspurnir og svör.

Fundurinn er öllum opinn og er aðgangur ókeypis.

Stjórn Siðmenntar

Siðmennt þakkar öllu dásamlega fólkinu sem kom fram hjartanlega fyrir ómetanlegt framlag sitt og gestunum fyrir komuna. Menningarviðburður af þessu tagi á greinilega vel heima í starfi Siðmenntar og við stefnum ótrauð að því að endurtaka leikinn að ári.

Fyrir neðan má sjá myndir frá hátíðinni.